Tạt sơn, ném mắm tôm, chất bẩn hay phá cửa nhà người nợ là hành vi vi phạm pháp luật, dù khoản nợ có thật; tuỳ mức thiệt hại và tính chất, người làm có thể bị phạt hành chính hoặc bị xem xét về tội huỷ hoại tài sản, gây rối trật tự công cộng, xâm phạm chỗ ở. Người đứng sau thuê, xúi giục hay tổ chức cũng có thể bị xử lý, không chỉ người trực tiếp ném.
Bài viết theo hai góc: người cho vay đang bực vì bị quỵt nợ, cần biết vì sao đừng bao giờ đi con đường này; và gia đình bị tạt sơn, cần biết nên làm gì để giữ chứng cứ và đòi lại quyền lợi. Bài không bàn chuyện ai đúng ai sai trong khoản nợ, vì hành vi phá tài sản được xem xét riêng.
Vì sao "nợ có thật" không biện minh được cho việc phá tài sản
Nhiều người nghĩ tạt sơn là một kiểu "nhắc nợ mạnh tay", thậm chí cho là cách hiệu quả vì làm người nợ xấu hổ với hàng xóm. Dưới góc pháp lý, đó là hai việc tách rời: khoản nợ thuộc quan hệ dân sự, còn việc làm bẩn, làm hỏng nhà người khác là hành vi xâm phạm tài sản và trật tự công cộng. Việc người kia nợ tiền không làm thay đổi bản chất hành vi phá tài sản.
Hơn nữa, ngôi nhà bị tạt sơn thường không chỉ của người nợ. Đó có thể là nhà của cha mẹ họ, nhà thuê của người khác, có trẻ nhỏ, người già sinh sống. Mùi hoá chất, chất bẩn ảnh hưởng cả hàng xóm. Vì vậy cơ quan chức năng nhìn hành vi này ở góc gây mất an ninh trật tự khu dân cư, không chỉ là chuyện giữa hai người.
Về mặt thực tế, người cho vay sau một đêm tạt sơn thường mất lợi thế hoàn toàn. Người nợ có thêm lý do trình báo, yêu cầu bồi thường, và câu chuyện chuyển từ "người kia quỵt tiền của mình" sang "người đòi nợ phá nhà mình". Khoản nợ gốc vẫn chưa được trả, còn người cho vay phải làm việc với công an.
Một hành vi, nhiều góc bị xem xét
Cùng một lần tạt sơn có thể chạm tới nhiều quy định khác nhau. Bảng dưới diễn giải theo nguyên lý; mức xử lý cụ thể phụ thuộc giá trị thiệt hại, tính chất, nhân thân người làm và bản hiện hành của luật.
| Góc xem xét | Khi nào đặt ra | Hệ quả có thể có |
|---|---|---|
| Huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản | Sơn, hoá chất làm hỏng cửa, tường, xe, hàng hoá | Dưới ngưỡng giá trị thì phạt hành chính; đạt ngưỡng hoặc có tình tiết khác có thể thành tội |
| Gây rối trật tự công cộng | Hành vi gây náo loạn khu dân cư, ảnh hưởng nhiều người | Phạt hành chính; gây hậu quả nghiêm trọng hoặc tái phạm có thể bị truy cứu |
| Xâm phạm chỗ ở | Vào sân, vào nhà khi chủ nhà không đồng ý để tạt, ném, viết bậy | Có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự tuỳ tính chất |
| Đe doạ, cưỡng đoạt | Tạt sơn kèm lời nhắn doạ tiếp tục nếu không trả tiền | Hành vi gây áp lực để buộc giao tiền có thể bị xem xét nặng hơn |
| Bồi thường dân sự | Mọi trường hợp có thiệt hại | Phải bồi thường chi phí làm sạch, sửa chữa, tài sản hư hỏng, độc lập với việc bị phạt |
Giá trị thiệt hại thường được xác định qua định giá tài sản hoặc chi phí khắc phục thực tế. Một cánh cửa gỗ, một chiếc xe máy bị hoá chất ăn mòn có thể có giá trị lớn hơn nhiều so với hình dung của người làm.
Người thuê làm, người chỉ đạo cũng không đứng ngoài
Một kịch bản thường gặp là người cho vay không tự đi tạt sơn mà nhờ hoặc thuê người khác làm. Theo nguyên lý về đồng phạm trong luật hình sự, người tổ chức, người xúi giục, người giúp sức đều có thể chịu trách nhiệm cùng người trực tiếp thực hiện. Lời biện bạch "chỉ bảo nó đi nhắc nợ thôi" khó đứng vững khi tin nhắn, tiền công, cuộc gọi cho thấy điều ngược lại.
Người nhận làm thuê, thường là thanh niên được hứa trả vài trăm nghìn, cũng không thể nói "chỉ làm theo lời người khác". Họ là người trực tiếp thực hiện, và với người dưới 18 tuổi, cha mẹ còn phải lo hệ quả về bồi thường và về tương lai của con. Phụ huynh nên nói chuyện với con về những lời mời "việc nhẹ, trả tiền ngay" kiểu này.
Kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị cấm tại Việt Nam từ năm 2021, nên những nhóm nhận "đòi nợ thuê" hiện nay hoạt động ngoài pháp luật. Thuê họ không chỉ mất tiền mà còn kéo chính người thuê vào rủi ro, như phân tích ở bài về dịch vụ đòi nợ trong chuyên mục này.
Gia đình bị tạt sơn, ném chất bẩn: làm theo thứ tự này
Phản ứng đầu tiên của nhiều gia đình là vội dọn sạch cho đỡ xấu hổ. Nhưng làm vậy có thể mất chứng cứ quan trọng. Các bước dưới đây giúp bạn vừa an toàn, vừa giữ được quyền yêu cầu xử lý và bồi thường:
- Đảm bảo an toàn trước. Đưa trẻ nhỏ, người già ra xa khu vực có hoá chất, mở cửa thông thoáng nếu có mùi, tránh để da tiếp xúc trực tiếp.
- Chụp ảnh, quay video hiện trường. Ghi nhiều góc, có thời gian, chụp cả vật dụng bị hỏng, vệt sơn trên đường, vỏ chai, bao bì để lại nếu có.
- Giữ lại đoạn ghi hình camera. Camera nhà mình, nhà hàng xóm, cửa hàng gần đó; nhiều camera tự ghi đè sau vài ngày, nên cần sao lưu sớm.
- Trình báo công an xã, phường. Báo ngay để lực lượng chức năng đến lập biên bản hiện trường. Kể đúng những gì đã xảy ra, cung cấp thông tin về khoản nợ nếu có liên quan, không suy đoán thêm.
- Lưu tin nhắn, cuộc gọi đe doạ trước đó. Nếu trước khi bị tạt sơn bạn đã nhận lời doạ, đó là chứng cứ quan trọng để liên kết hành vi với người đứng sau.
- Ghi lại chi phí khắc phục. Giữ hoá đơn mua sơn, thuê thợ làm sạch, sửa cửa, để làm căn cứ yêu cầu bồi thường.
- Không tự trả đũa. Kéo người đến nhà người kia "nói chuyện" chỉ đẩy bạn vào thế vi phạm. Để cơ quan chức năng xử lý.
Sau khi đã có biên bản và chứng cứ, bạn có thể dọn dẹp, sửa chữa. Việc yêu cầu bồi thường có thể giải quyết trong vụ việc hình sự nếu có, hoặc bằng thương lượng, khởi kiện dân sự.
Những hành vi tương tự mà người đòi nợ hay coi nhẹ
Tạt sơn chỉ là dạng dễ thấy nhất. Rất nhiều hành vi khác cũng mang cùng bản chất là làm hỏng, làm bẩn tài sản hoặc gây áp lực bằng cách xâm phạm nơi ở của người khác. Liệt kê dưới đây để bạn nhận ra và tránh, không để làm theo:
- Viết, phun chữ đòi nợ lên tường, cửa cuốn, cổng nhà người nợ hoặc nhà cha mẹ họ.
- Đổ rác, chất thải, xác động vật trước cửa, trong sân nhà người khác.
- Dán giấy, căng vải ghi tên người nợ ở cổng nhà, nơi làm việc, chợ, khu dân cư.
- Khoá trái cửa nhà người khác bằng ổ khoá riêng, chặn lối đi, đỗ xe chắn cổng để ép gặp mặt.
- Làm hỏng xe, hàng hoá, quầy bán hàng của người nợ hoặc người thân của họ.
- Kéo nhiều người đến đứng trước nhà, la lối, quay video phát trực tiếp lên mạng.
Mỗi hành vi có thể được xem xét theo quy định khác nhau: làm hư hỏng tài sản, gây rối, xâm phạm chỗ ở, xâm phạm danh dự và dữ liệu cá nhân. Điểm chung là chúng đều không giúp đòi được tiền theo cách pháp luật công nhận, và đều có thể khiến người làm phải bồi thường.
Một số hành vi trong danh sách này còn ảnh hưởng đến người hoàn toàn không liên quan như hàng xóm, chủ nhà cho thuê, khách hàng của cửa hàng bên cạnh. Khi thiệt hại lan ra người thứ ba, trách nhiệm của người làm càng nặng thêm, và người bị ảnh hưởng cũng có quyền yêu cầu bồi thường riêng.
Hàng xóm và tổ dân phố có thể giúp gì
Hàng xóm thường là người đầu tiên thấy sự việc, đôi khi chứng kiến cả lúc người lạ đến ném. Nếu bạn ở cạnh một gia đình bị tạt sơn, bạn có thể giúp bằng những việc đơn giản: báo công an xã, phường khi thấy có người đang gây rối, cung cấp đoạn camera nhà mình nếu cơ quan chức năng cần, và kể lại đúng những gì đã thấy khi được hỏi.
Bạn không cần, và không nên, tự đuổi bắt hay đối đầu với người đang tạt sơn, nhất là vào ban đêm. Ghi nhớ đặc điểm phương tiện, hướng đi, thời gian là đủ để giúp cơ quan chức năng. Cũng nên tránh chia sẻ hình ảnh gia đình bị tạt sơn lên nhóm chat khu phố kèm lời bình luận về chuyện nợ nần của họ, vì điều đó có thể làm tổn thương thêm một gia đình đang gặp chuyện.
Tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn và hoà giải viên ở cơ sở có thể giúp hai bên ngồi lại khi sự việc đã lắng xuống. Hoà giải không thay cho việc xử lý hành vi vi phạm, nhưng có thể giúp hai bên thống nhất được cách trả nợ và bồi thường, tránh để mâu thuẫn kéo dài trong khu dân cư.
Người nợ vẫn phải trả nợ, chuyện nào ra chuyện đó
Gia đình bị tạt sơn có quyền được bảo vệ, nhưng điều đó không xoá nghĩa vụ trả khoản nợ hợp pháp, nếu khoản nợ là có thật. Hai việc được giải quyết song song: hành vi phá tài sản bị xử lý theo quy định, còn khoản nợ vẫn được giải quyết theo đường dân sự. Bên vay mà nhân cơ hội này để không trả nữa thì sớm muộn vẫn phải đối diện với yêu cầu khởi kiện.
Với người cho vay, cách duy nhất có kết quả bền vững vẫn là con đường pháp lý: giữ chứng cứ khoản vay, gửi văn bản đòi nợ, hoà giải, khởi kiện và yêu cầu thi hành án. Con đường đó chậm hơn một đêm tạt sơn, nhưng không biến người đòi nợ thành người bị điều tra.
Nếu bạn là người cho vay và đã lỡ để người khác đi làm việc này, hãy chủ động liên hệ cơ quan chức năng, khai báo trung thực và tự nguyện bồi thường thiệt hại. Thái độ hợp tác, khắc phục hậu quả là tình tiết được pháp luật xem xét. Đây là lúc cần một luật sư để hướng dẫn cụ thể theo đúng trình tự.
Câu hỏi thường gặp
Tạt sơn vào nhà người nợ mà không gây hư hỏng nhiều thì có sao không?
Vẫn là hành vi vi phạm. Dù thiệt hại nhỏ, người làm có thể bị xử phạt hành chính về làm hư hỏng tài sản hoặc gây rối, đồng thời phải bồi thường chi phí làm sạch. Thiệt hại lớn hơn hoặc có tình tiết khác thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Chỉ thuê người khác làm thì người thuê có bị xử lý không?
Có thể. Người tổ chức, xúi giục, thuê mướn được xem xét theo nguyên lý đồng phạm cùng người trực tiếp thực hiện. Tin nhắn, chuyển khoản trả công, cuộc gọi thường là chứng cứ để xác định ai là người đứng sau.
Bị tạt sơn nhưng không biết ai làm thì có báo công an được không?
Được. Bạn trình báo công an xã, phường kèm ảnh hiện trường, đoạn camera và những tin nhắn đe doạ trước đó nếu có. Việc xác định người thực hiện là nhiệm vụ của cơ quan chức năng; bạn chỉ cần cung cấp đúng những gì mình biết.
Nhà đi thuê bị tạt sơn vì người thuê nợ tiền thì chủ nhà đòi ai?
Chủ nhà có quyền yêu cầu người gây thiệt hại bồi thường. Người thuê nhà không phải người phá tài sản thì không có lỗi về thiệt hại đó, trừ khi hợp đồng thuê có thoả thuận khác. Chủ nhà nên phối hợp với người thuê để trình báo và giữ chứng cứ.
Người nợ đã bị tạt sơn rồi thì có còn phải trả nợ không?
Vẫn phải trả nếu khoản nợ là hợp pháp. Hành vi tạt sơn được xử lý riêng, còn nghĩa vụ trả nợ vẫn giải quyết theo đường dân sự. Người nợ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại do bị phá tài sản, và hai khoản có thể được tính toán khi thương lượng hoặc khi toà giải quyết.
Con chưa đủ 18 tuổi nhận tiền đi tạt sơn thuê thì cha mẹ chịu gì?
Cha mẹ có thể phải bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra theo luật dân sự. Về trách nhiệm hình sự, tuỳ tuổi và tính chất hành vi mà cơ quan chức năng xem xét. Cha mẹ nên nhắc con tránh xa những lời mời việc nhẹ, trả tiền nhanh từ người lạ.