Pháo nổ bị cấm sản xuất, mua bán, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng đối với người dân; pháo hoa loại không gây tiếng nổ, mua từ đơn vị được phép, thì cá nhân được sử dụng trong một số dịp như lễ, Tết, sinh nhật, cưới hỏi, khai trương. Ranh giới giữa hai loại này là thứ nhiều người nhầm nhất, vì ngoài thị trường tên gọi bị trộn lẫn: "pháo hoa" trên mạng nhiều khi chính là pháo nổ, "pháo bông" có loại hợp pháp, có loại không.
Dịp cuối năm, mỗi năm đều có người bị thu giữ pháo, có học sinh bị thương vì pháo mua qua mạng, có nhà cháy vì đốt pháo trong ngõ hẹp. Bài này giải thích bằng nguyên lý: loại pháo nào được phép, tàng trữ hay mua bán pháo nổ bị xử lý theo hướng nào, khi nào chuyện bị phạt thành chuyện hình sự, và cha mẹ nên làm gì nếu phát hiện con có pháo. Bài không nêu mức phạt hay ngưỡng khối lượng cụ thể; bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Pháo nổ và pháo hoa: phân biệt trước khi nói tới đúng sai
Cách phân loại dưới đây theo nguyên lý của quy định về quản lý pháo. Tên gọi ngoài chợ hay trên mạng không quyết định món hàng thuộc nhóm nào.
| Loại | Đặc điểm | Người dân được làm gì |
|---|---|---|
| Pháo nổ | gây ra tiếng nổ khi đốt, kể cả loại nhỏ, loại "pháo đập", loại đóng dây | không được sản xuất, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng |
| Pháo hoa nổ (bắn tầm cao) | gây hiệu ứng màu sắc trên cao kèm tiếng nổ, dùng trong các đợt bắn chính thức | chỉ đơn vị được giao nhiệm vụ, được cấp phép mới được bắn |
| Pháo hoa (không gây tiếng nổ) | tạo hiệu ứng ánh sáng, màu sắc, âm thanh nhỏ, không có tiếng nổ | được mua từ tổ chức kinh doanh được phép và dùng trong các dịp luật cho phép |
| Pháo tự chế, thuốc pháo | pha trộn, đóng gói thủ công, nguồn gốc không rõ | tuyệt đối không; vừa vi phạm vừa có nguy cơ gây tai nạn nghiêm trọng |
Điểm hay bị bỏ qua: pháo hoa hợp pháp chỉ hợp pháp khi mua đúng nơi được phép bán. Một hộp "pháo hoa" mua qua tin nhắn, không có nguồn gốc, không có tem nhãn của đơn vị sản xuất được phép, rất có thể là hàng lậu và có thể chính là pháo nổ.
Tàng trữ, mua bán pháo nổ: ranh giới giữa bị phạt và bị khởi tố
Với pháo nổ, pháp luật xử lý theo hai tầng. Tầng thứ nhất là xử phạt vi phạm hành chính: người tàng trữ, vận chuyển, mua bán, đốt pháo nổ bị phạt tiền và tịch thu pháo. Tầng thứ hai là truy cứu trách nhiệm hình sự theo tội tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017). Pháo nổ được xếp vào nhóm hàng cấm, và điều luật dùng các yếu tố như khối lượng pháo, việc người đó đã từng bị xử phạt hoặc bị kết án về hành vi tương tự, hay việc phạm tội có tổ chức, làm căn cứ.
Bài không nêu con số khối lượng vì hai lý do. Một, con số cụ thể bạn cần đối chiếu bản hợp nhất hiện hành. Hai, quan trọng hơn: dưới bất kỳ mức nào, pháo nổ vẫn là hàng cấm và vẫn bị xử phạt, tịch thu. Không có "mức an toàn" cho việc giữ pháo nổ trong nhà. Ngoài ra, việc đốt pháo nổ gây thương tích, gây cháy, hay làm hư hỏng tài sản của người khác sẽ mở ra những trách nhiệm khác, từ bồi thường dân sự cho tới các tội xâm phạm sức khoẻ, tài sản.
Với người bán, rủi ro lớn hơn người mua: có thu lợi, có số lượng, có dấu vết giao dịch. Nhiều vụ bị phát hiện từ chính tin rao trên mạng xã hội và đơn giao hàng. Người nhận chở hộ một thùng hàng mà không biết bên trong là pháo cũng có thể bị mời làm việc để làm rõ, nên đừng nhận chở hộ những kiện hàng không rõ nội dung vào dịp cuối năm.
Những tình huống đời thường dễ vướng
Mua pháo qua mạng "về đốt cho vui". Hàng thường được gửi qua xe khách hoặc người giao hàng, không có nguồn gốc. Khi bị kiểm tra, người nhận là người đang giữ hàng cấm, dù chỉ mua một ít.
Giữ pháo từ năm trước trong nhà. Pháo cũ để lâu không những vẫn là hàng cấm mà còn nguy hiểm hơn vì thuốc pháo có thể biến chất, dễ cháy nổ ngoài ý muốn.
Đốt pháo trong đám cưới, đám tang ở quê. Phong tục không làm pháo nổ thành hợp pháp. Ở nhiều địa phương, công an xã thường nhắc nhở trước các sự kiện này; nếu muốn có hiệu ứng, chọn pháo hoa loại được phép.
Học sinh rủ nhau góp tiền mua pháo. Đây là kịch bản phổ biến nhất dịp cận Tết. Người chưa thành niên được xử lý theo hướng giáo dục, nhưng nguy cơ thương tích thì không phân biệt tuổi.
Mang pháo từ nước ngoài hoặc qua biên giới về. Ngoài chuyện hàng cấm trong nước, đây còn là hành vi vận chuyển hàng cấm qua biên giới, có thể bị xử lý nặng hơn tuỳ tình tiết.
Pháo hoa hợp pháp: dùng thế nào cho đúng
Nếu gia đình bạn muốn có pháo hoa trong dịp Tết, sinh nhật hay cưới hỏi, vẫn có cách làm đúng. Những nguyên tắc chung:
- Chỉ mua ở cửa hàng, đại lý của tổ chức được phép kinh doanh pháo hoa; giữ lại hoá đơn.
- Kiểm tra bao bì có thông tin nhà sản xuất, hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt; hàng không rõ nguồn gốc thì không mua.
- Chỉ dùng trong các dịp luật cho phép, ở nơi thoáng, xa nhà dân, dây điện, vật dễ cháy, không đốt trong nhà hay trong ngõ hẹp.
- Người lớn trực tiếp đốt, trẻ em đứng xa; không cầm trên tay, không chĩa vào người.
- Chuẩn bị xô nước, bình chữa cháy nhỏ ở gần; quả pháo hoa không cháy thì không cúi xuống kiểm tra ngay.
- Không tự tháo, cắt, ghép nhiều quả pháo hoa với nhau, không cải tạo để tạo tiếng nổ.
Ngay cả pháo hoa hợp pháp, nếu dùng gây thương tích hay cháy nhà người khác, người đốt vẫn phải bồi thường. Hợp pháp về món hàng không miễn trách nhiệm về cách dùng.
Phát hiện con có pháo nổ: cha mẹ nên làm gì
Cận Tết, nhiều phụ huynh tìm thấy pháo trong cặp sách hoặc tủ quần áo của con. Cách xử lý vừa an toàn vừa đúng luật:
- Không đốt thử, không nhúng nước, không tự tháo hay vứt vào thùng rác; pháo có thể phát nổ khi bị va đập hoặc khi người thu gom rác đốt.
- Để pháo ở nơi khô ráo, xa nguồn lửa, xa tầm tay trẻ nhỏ, trong lúc liên hệ cơ quan chức năng.
- Liên hệ công an xã, phường nơi cư trú để được hướng dẫn giao nộp. Nhiều địa phương tổ chức tiếp nhận pháo tự nguyện giao nộp vào dịp cuối năm.
- Hỏi con mua ở đâu, ai bán. Nếu có đường dây bán cho học sinh, cung cấp thông tin cho công an là bảo vệ cả những đứa trẻ khác.
- Nói chuyện với con về rủi ro thật: bỏng, mất ngón tay, hỏng mắt, và trách nhiệm của gia đình nếu con gây thương tích cho người khác.
Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên, nên khi con gây thiệt hại cho người khác, phần bồi thường dân sự thường do gia đình gánh. Đó là lý do việc phòng ngừa đáng giá hơn mọi cách xử lý sau đó.
Đốt pháo gây thương tích, gây cháy: trách nhiệm không dừng ở chuyện hàng cấm
Mỗi dịp Tết, phần lớn hậu quả nặng nề không đến từ việc bị phạt vì giữ pháo, mà từ chuyện pháo gây tai nạn. Khi đó, người đốt pháo phải đối mặt với ít nhất hai loại trách nhiệm cùng lúc. Thứ nhất là trách nhiệm bồi thường dân sự: chi phí chữa trị, thu nhập bị mất của người bị thương, giá trị tài sản bị cháy, hư hỏng. Trách nhiệm này phát sinh kể cả khi người đốt không cố ý, kể cả khi pháo đó là pháo hoa mua hợp pháp nhưng dùng không an toàn.
Thứ hai, tuỳ hậu quả và lỗi, có thể là trách nhiệm hình sự về các tội như vô ý gây thương tích, vô ý làm chết người, vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy, hay huỷ hoại tài sản nếu có ý định. Với pháo nổ, việc dùng một thứ hàng cấm vốn đã nguy hiểm khiến lỗi của người đốt khó được đánh giá nhẹ. Ví dụ giả định: một nhóm thanh niên đốt pháo nổ trong ngõ, tàn pháo bay vào ban công làm cháy nhà bên cạnh. Ngoài việc bị xử lý vì pháo nổ, nhóm này còn phải bồi thường thiệt hại và có thể bị xem xét về tội liên quan tới hậu quả cháy.
Người bị hại trong những tình huống này nên giữ chứng cứ (ảnh, video, hoá đơn viện phí), báo công an xã, phường ngay. Phần tính các khoản bồi thường khi sức khoẻ bị xâm phạm được giải thích kỹ ở các trang chuyên về thương tổn và bồi thường.
Khi nào cần hỏi luật sư
Phần lớn tình huống với pháo dừng ở mức bị nhắc nhở, xử phạt và tịch thu. Nhưng có những trường hợp bạn nên tìm người làm nghề luật sớm: người nhà bị tạm giữ vì vận chuyển hoặc buôn bán pháo, số lượng pháo thu giữ lớn, có người bị thương hay tài sản bị cháy do pháo, hoặc bạn bị nghi là người chở hộ, cất hộ hàng mà không biết bên trong có gì.
Trong các trường hợp đó, việc trình bày đúng sự thật ngay từ đầu, giữ lại tin nhắn, hoá đơn, thông tin người nhờ chở có ý nghĩa rất lớn. Luật sư giúp bạn hiểu mình đang ở tư cách gì trong vụ việc, quyền của mình là gì khi làm việc với cơ quan điều tra, và hướng khắc phục hậu quả nếu có thiệt hại. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng trước, rồi gặp luật sư trực tiếp khi vụ việc cần.
Còn với chuyện vui Tết, cách đơn giản nhất vẫn đúng: không mua pháo nổ, không giữ hộ, không chở hộ, và chỉ dùng pháo hoa từ nơi bán được phép.
Câu hỏi thường gặp
Pháo hoa mua ở cửa hàng được phép thì có được đốt bất cứ lúc nào không?
Không. Pháo hoa được phép chỉ dùng trong các dịp luật cho phép như lễ, Tết, sinh nhật, cưới hỏi, khai trương, kỷ niệm. Người đốt vẫn phải bảo đảm an toàn, không gây ảnh hưởng tới người xung quanh và chịu trách nhiệm nếu gây thiệt hại.
Chỉ giữ vài bánh pháo trong nhà để làm kỷ niệm có bị phạt không?
Có thể bị. Pháo nổ là hàng cấm bất kể số lượng. Số lượng ít thường dừng ở xử phạt hành chính và tịch thu, nhưng không có mức nào được coi là an toàn để giữ, chưa kể nguy cơ cháy nổ trong nhà.
Đốt pháo nổ trong đám cưới ở quê có bị xử lý không?
Có. Phong tục địa phương không làm thay đổi việc pháo nổ là hàng cấm. Người đốt và người cung cấp pháo đều có thể bị xử phạt. Nếu muốn có hiệu ứng ánh sáng, gia đình có thể chọn pháo hoa loại được phép.
Con dưới 16 tuổi mua pháo qua mạng thì cha mẹ có bị liên đới không?
Cha mẹ không chịu trách nhiệm thay con về hành vi vi phạm, nhưng là người đại diện, phải có mặt khi con làm việc với cơ quan chức năng và có thể phải bồi thường nếu con gây thiệt hại cho người khác.
Nhận chở hộ một thùng hàng mà bên trong là pháo thì có sao không?
Cơ quan chức năng sẽ làm rõ bạn có biết bên trong là pháo hay không. Nếu thật sự không biết, bạn cần trình bày rõ và cung cấp thông tin người nhờ chở. Cách an toàn nhất là không nhận chở hộ hàng không rõ nội dung.
Muốn giao nộp pháo thì đến đâu?
Bạn liên hệ công an xã, phường nơi cư trú. Nhiều địa phương có đợt vận động giao nộp vào dịp cuối năm. Trong lúc chờ, để pháo ở nơi khô, xa lửa, xa trẻ nhỏ, không tự đốt hay tiêu huỷ.