Từ ngày 1/1/2021, khi Luật Đầu tư 2020 có hiệu lực, kinh doanh dịch vụ đòi nợ thuộc danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Không còn doanh nghiệp nào được phép nhận tiền để đi đòi nợ thay người khác như một dịch vụ. Người cho vay vẫn có thể uỷ quyền cho người khác thay mình thương lượng, khởi kiện; vẫn có thể bán khoản nợ theo quy định về mua bán nợ. Điều bị cấm là thuê một nhóm người làm nghề đòi nợ, thứ đã gắn với rất nhiều hành vi đe doạ, quấy rối trong quá khứ.
Bài này giúp bạn phân biệt những cách nhờ người khác đòi nợ còn hợp pháp với những cách đã thành rủi ro, đặc biệt là rủi ro cho chính người đi thuê. Nếu bạn là người đang bị một nhóm "đòi nợ hộ" gây sức ép, bài cũng nêu những việc bạn có quyền làm.
Từ ngành có điều kiện đến ngành bị cấm
Trước năm 2021, dịch vụ đòi nợ là ngành kinh doanh có điều kiện: doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu về vốn, về an ninh trật tự, người quản lý phải đủ tiêu chuẩn. Trên giấy tờ, đó là một nghề được quản lý. Thực tế cho thấy nhiều nơi biến hoạt động này thành công cụ gây áp lực: gọi điện khủng bố, đến nhà la lối, bêu riếu, đe doạ người thân của người nợ.
Luật Đầu tư 2020 chọn cách cấm hẳn. Kể từ khi luật có hiệu lực, các doanh nghiệp đã đăng ký ngành nghề này phải dừng hoạt động đòi nợ; ai tiếp tục kinh doanh dưới bất kỳ tên gọi nào có thể bị xử lý vì kinh doanh ngành nghề cấm, cùng với trách nhiệm cho từng hành vi cụ thể đã thực hiện khi đòi nợ.
Việc cấm không làm mất quyền đòi nợ của chủ nợ. Nó chỉ xác định lại rằng việc buộc người khác trả nợ thuộc về toà án và cơ quan thi hành án, không thuộc về một bên thứ ba kinh doanh bằng sức ép. Những nhóm vẫn quảng cáo "thu hồi nợ khó đòi, xử lý nhanh" trên mạng hiện nay đang hoạt động ngoài khuôn khổ pháp luật, và người thuê họ không được che chắn gì.
Nhờ người khác đòi nợ: cách nào còn hợp pháp
Bảng dưới phân biệt các hình thức hay bị nhập nhằng. Tên gọi trên hợp đồng không quyết định bản chất; cơ quan chức năng nhìn vào việc bên được nhờ thực sự làm gì.
| Hình thức | Tình trạng pháp lý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Uỷ quyền cho người thân, luật sư thay mặt thương lượng, khởi kiện | Hợp pháp theo Bộ luật Dân sự và luật tố tụng | Văn bản uỷ quyền ghi rõ phạm vi; người được uỷ quyền chỉ làm trong khuôn khổ pháp luật |
| Thuê luật sư tư vấn, soạn văn bản đòi nợ, đại diện tại toà | Hợp pháp, là dịch vụ pháp lý | Luật sư hành nghề theo Luật Luật sư, không được dùng sức ép ngoài pháp luật |
| Bán khoản nợ cho doanh nghiệp mua bán nợ | Hoạt động mua bán nợ có quy định riêng và điều kiện riêng | Khi đã bán, bên mua trở thành chủ nợ mới; vẫn phải đòi bằng cách hợp pháp |
| Thuê công ty, nhóm người nhận tiền hoặc ăn chia phần trăm để đi đòi | Kinh doanh dịch vụ đòi nợ, thuộc ngành nghề cấm | Người thuê có thể liên đới với hành vi vi phạm của nhóm được thuê |
| Nhờ người quen "có tiếng" đến nói chuyện cho người nợ sợ | Tuỳ hành vi; đe doạ, gây rối có thể bị xử lý | Mục đích gây sợ hãi là dấu hiệu rủi ro rõ nhất |
Ranh giới thực chất là: bên được nhờ dùng công cụ pháp lý, hay dùng sức ép lên người nợ. Uỷ quyền mà người được uỷ quyền đi doạ dẫm thì vẫn là hành vi vi phạm của người đó, và người uỷ quyền biết mà để mặc cũng khó vô can.
Người thuê đòi nợ có thể bị liên đới thế nào
Nhiều chủ nợ tin rằng thuê người khác làm thì mình đứng ngoài: "họ làm gì là việc của họ". Pháp luật hình sự không nhìn như vậy. Người thuê, người chỉ đạo, người cung cấp thông tin để nhóm kia đến nhà người nợ có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm nếu biết và mong muốn hành vi gây sức ép xảy ra. Khi nhóm được thuê đe doạ, gây rối, huỷ hoại tài sản hay giữ người, câu hỏi đầu tiên của cơ quan điều tra luôn là ai đứng sau và yêu cầu những gì.
Về dân sự, người thuê có thể phải bồi thường thiệt hại cùng nhóm được thuê nếu họ gây ra thiệt hại cho người nợ hoặc người thân của người nợ. Trong khi đó, nếu nhóm kia nhận tiền rồi làm hỏng việc hoặc biến mất, người thuê rất khó dựa vào bản thoả thuận để đòi quyền lợi, vì thoả thuận về một dịch vụ bị cấm không được pháp luật công nhận như một hợp đồng bình thường.
Một hệ quả ít ai lường: khi đã có lùm xùm vì đòi nợ sai cách, người nợ có thêm lý do để trì hoãn, và cảm tình của toà án, của hàng xóm cũng nghiêng về phía người bị gây sức ép. Người đáng lẽ đứng ở thế mạnh nhất trong tranh chấp lại tự đẩy mình xuống thế yếu.
Thoả thuận đã ký với bên nhận đòi nợ: giá trị đến đâu
Không ít chủ nợ đã ký giấy với một "công ty tư vấn thu hồi nợ", trả trước một khoản và hứa chia phần trăm khi thu được. Theo Bộ luật Dân sự, giao dịch có nội dung vi phạm điều cấm của luật thì vô hiệu ngay từ khi xác lập. Hậu quả nguyên tắc của giao dịch vô hiệu là các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, bên có lỗi gây thiệt hại thì bồi thường. Trên thực tế, đòi lại tiền từ một nhóm hoạt động ngoài pháp luật thường rất khó.
Quan trọng hơn, tờ thoả thuận đó là chứng cứ cho thấy người thuê đã chủ động tìm đến một dịch vụ bị cấm. Nếu nhóm kia có hành vi vi phạm khi đòi nợ, tờ giấy giúp cơ quan điều tra lần ra người đứng sau. Vì vậy, nếu bạn đã lỡ ký, cách an toàn là chấm dứt ngay, thông báo bằng văn bản rằng bạn không đồng ý bất kỳ biện pháp gây sức ép nào, và chuyển việc đòi nợ sang luật sư hoặc khởi kiện.
Một số bên còn yêu cầu chủ nợ ký giấy chuyển nhượng khoản nợ cho họ để "đứng tên đòi cho dễ". Đây có thể là mua bán nợ trá hình. Trước khi ký bất kỳ giấy tờ nào chuyển quyền đòi nợ, bạn nên nhờ người làm nghề luật xem bên kia có đủ tư cách và điều kiện theo quy định về mua bán nợ hay không.
Dấu hiệu nhận ra một nhóm đòi nợ trá hình
Quảng cáo "thu hồi nợ khó đòi". Tự giới thiệu là công ty tư vấn, công ty luật hoặc dịch vụ pháp lý nhưng cam kết lấy tiền nhanh, ăn chia theo phần trăm số nợ thu được.
Không yêu cầu hồ sơ pháp lý. Chỉ cần tên, địa chỉ, số điện thoại người nợ và người thân của họ, không quan tâm đến giấy vay, chứng cứ hay việc khởi kiện.
Nói về "cách làm riêng". Hứa hẹn "có người lo", "đến tận nơi", "người nợ sẽ tự trả", ám chỉ những cách gây áp lực mà không nói rõ.
Yêu cầu tiền trước, không có hợp đồng rõ. Thu một khoản "phí khảo sát" hoặc tiền đặt trước, không giải thích công việc theo trình tự pháp lý nào.
Người thực hiện không phải luật sư. Luật sư có thẻ hành nghề và thuộc tổ chức hành nghề luật sư; những người đến gặp người nợ theo nhóm, giấu danh tính thì không.
Nếu bạn đang bị nhóm "đòi nợ hộ" gây sức ép
Dù bạn có nợ thật hay không, việc bị một nhóm người lạ quấy rối không phải điều bạn phải chịu đựng. Các bước dưới đây giúp tách chuyện nợ khỏi chuyện bị gây sức ép:
- Xác định ai là chủ nợ thật. Hỏi rõ nhóm kia đòi khoản nợ nào, của ai, có giấy uỷ quyền hay hợp đồng mua bán nợ không. Bạn chỉ có nghĩa vụ với chủ nợ thật hoặc người được chuyển giao hợp pháp.
- Không giao tiền cho người không có căn cứ. Trả tiền cho nhóm không rõ tư cách có thể khiến bạn vẫn còn nợ với chủ nợ thật.
- Lưu giữ toàn bộ chứng cứ. Ghi âm cuộc gọi khi được phép, chụp tin nhắn, ghi biển số xe, quay lại cảnh tụ tập trước nhà từ khoảng cách an toàn.
- Trình báo công an cấp xã nơi cư trú. Mang chứng cứ, trình bày rõ việc bị đe doạ, gây rối. Nếu người thân, đồng nghiệp bị làm phiền, họ cũng có quyền trình báo.
- Chủ động liên lạc trực tiếp với chủ nợ thật. Đề xuất lịch trả hoặc hoà giải; khoản nợ hợp pháp vẫn cần được giải quyết.
Nếu khoản nợ phát sinh từ vay qua ứng dụng, cho vay lãi cao, bạn nên đọc thêm các bài về ranh giới lãi suất trong chuyên mục để biết phần nào chủ nợ được đòi.
Chủ nợ muốn có người hỗ trợ thì chọn ai
Lựa chọn hợp pháp và hiệu quả nhất vẫn là luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư. Họ đánh giá chứng cứ, soạn văn bản đòi nợ đúng mực, đại diện thương lượng, nộp đơn khởi kiện, theo dõi thi hành án. Chi phí luật sư phụ thuộc giá trị vụ việc và phạm vi công việc; hãy yêu cầu hợp đồng dịch vụ pháp lý ghi rõ.
Với khoản nợ nhỏ giữa người quen, uỷ quyền cho một người thân đáng tin đi hoà giải, nhờ tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố là cách ít tốn kém. Người được uỷ quyền nên được dặn rõ giới hạn: nói chuyện ôn hoà, ghi nhận thoả thuận, không đe doạ, không đến nhà ngoài giờ hợp lý, không làm phiền người không có nghĩa vụ.
Doanh nghiệp có nhiều khoản phải thu nên xây quy trình nội bộ: nhắc nợ định kỳ bằng văn bản, đối chiếu công nợ có chữ ký, dừng giao hàng khi khách quá hạn, và chuyển hồ sơ cho luật sư khi quá một mốc nhất định. Cách làm có hệ thống đó vừa hợp pháp, vừa giữ được khách hàng tốt.
Câu hỏi thường gặp
Thuê công ty đòi nợ bây giờ có hợp pháp không?
Không. Từ ngày 1/1/2021, kinh doanh dịch vụ đòi nợ thuộc danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư 2020. Bạn có thể uỷ quyền cho người khác hoặc thuê luật sư thay mặt mình đòi nợ bằng các cách hợp pháp.
Uỷ quyền cho người thân đi đòi nợ có được không?
Được. Bạn lập văn bản uỷ quyền ghi rõ phạm vi, như thương lượng, nhận tiền, ký biên bản thoả thuận. Người được uỷ quyền phải hành xử trong khuôn khổ pháp luật; nếu họ đe doạ, gây rối, họ phải chịu trách nhiệm về hành vi đó.
Mua bán nợ khác đòi nợ thuê ở chỗ nào?
Trong mua bán nợ, khoản nợ được chuyển giao, bên mua trở thành chủ nợ mới và tự đòi cho mình theo quy định. Đòi nợ thuê là nhận tiền để đòi khoản nợ của người khác như một dịch vụ, hiện đã bị cấm. Mua bán nợ có quy định và điều kiện riêng.
Nhóm đòi nợ được thuê gây rối thì người thuê có sao không?
Người thuê có thể bị xem xét trách nhiệm nếu biết và mong muốn hành vi gây sức ép, với vai trò như người chỉ đạo hoặc đồng phạm. Về dân sự, người thuê cũng có thể phải bồi thường thiệt hại cùng nhóm được thuê gây ra.
Có người lạ đến đòi nợ thay chủ nợ thì có phải trả cho họ không?
Bạn chỉ trả cho chủ nợ thật hoặc người có giấy uỷ quyền, hợp đồng chuyển giao khoản nợ hợp lệ. Hãy yêu cầu xem giấy tờ và liên hệ trực tiếp chủ nợ để xác nhận. Trả cho người không có tư cách có thể khiến khoản nợ vẫn còn.
Công ty tài chính thuê người gọi điện đòi nợ có được không?
Tổ chức tín dụng, công ty tài chính phải tuân thủ quy định của ngành ngân hàng về thu hồi nợ, trong đó cấm đe doạ, xúc phạm, làm phiền người không có nghĩa vụ trả nợ. Nếu bị quấy rối, bạn có thể phản ánh với chính tổ chức đó, cơ quan quản lý ngân hàng hoặc trình báo công an.