Khi con tuổi mới lớn hẹn nhau đánh nhau, việc quan trọng nhất cha mẹ làm được là phát hiện sớm và giữ con ở ngoài cuộc hẹn đó, vì một khi đã có hung khí và đám đông, hậu quả pháp lý có thể theo con nhiều năm. Tuỳ độ tuổi, con có thể bị xử phạt hành chính, áp dụng biện pháp giáo dục, hoặc phải chịu trách nhiệm hình sự; còn cha mẹ thường phải gánh phần bồi thường.
Bài viết cho phụ huynh: vì sao tuổi này dễ bị cuốn vào, pháp luật nhìn người chưa thành niên theo từng độ tuổi ra sao, những dấu hiệu nên để ý, nên làm gì khi phát hiện con sắp đi "hẹn", và cách nói chuyện với con sau sự việc. Phần thương tích, bồi thường khi học sinh đánh nhau gây thương tích ở trường là một chủ đề riêng, ở đây chỉ nhắc.
Vì sao tuổi 13 đến 17 dễ bị cuốn vào những cuộc hẹn đánh nhau
Ở tuổi này, sự công nhận của bạn bè quan trọng hơn bao giờ hết. Một câu khiêu khích trong nhóm chat, một bình luận chê bai dưới bài đăng có thể bị xem là chuyện danh dự phải "giải quyết". Từ chối lời thách thức dễ bị gắn mác hèn, và với nhiều em, cái mác đó còn đáng sợ hơn nguy cơ bị thương.
Mạng xã hội làm mọi thứ nhanh và lớn hơn. Lời hẹn được đăng công khai, người lạ vào cổ vũ, có người hẹn sẵn đến quay phim. Một mâu thuẫn giữa hai em có thể thành cuộc tụ tập của hai nhóm mấy chục người chỉ trong một buổi tối, nhiều em tham gia mà không hề biết chuyện ban đầu là gì.
Não bộ ở tuổi này cũng chưa hoàn thiện phần kiểm soát xung động và đánh giá rủi ro. Các em không thiếu hiểu biết rằng đánh nhau là sai, nhưng trong khoảnh khắc có đám đông, áp lực nhóm thường thắng. Đó là lý do sự can thiệp của người lớn trước cuộc hẹn quan trọng hơn mọi lời giảng sau đó.
Pháp luật nhìn con bạn theo độ tuổi
Bảng tóm tắt nguyên tắc chung. Danh sách tội cụ thể, hình thức xử phạt cụ thể đã qua nhiều lần sửa đổi, nên đối chiếu bản hiện hành khi có vụ việc thật.
| Độ tuổi | Trách nhiệm hình sự | Xử phạt và biện pháp hành chính | Bồi thường thiệt hại |
|---|---|---|---|
| Dưới 14 tuổi | Không phải chịu | Không bị xử phạt hành chính; có thể được áp dụng biện pháp giáo dục trong một số trường hợp luật định | Cha mẹ bồi thường |
| Từ đủ 14 đến dưới 15 tuổi | Chỉ với một số tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng mà luật liệt kê | Có thể bị xử phạt với vi phạm do cố ý, hình thức nhẹ | Cha mẹ bồi thường |
| Từ đủ 15 đến dưới 16 tuổi | Như trên | Như trên | Con bồi thường bằng tài sản riêng, thiếu thì cha mẹ bù |
| Từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi | Chịu trách nhiệm về mọi tội, trừ trường hợp luật quy định khác; áp dụng nguyên tắc xử lý riêng cho người chưa thành niên | Có thể bị phạt tiền ở mức thấp hơn người thành niên; không có tiền thì cha mẹ nộp thay | Con bồi thường bằng tài sản riêng, thiếu thì cha mẹ bù |
Nguyên tắc xuyên suốt khi xử lý người dưới 18 tuổi là bảo đảm lợi ích tốt nhất của các em, ưu tiên giáo dục, giúp sửa chữa sai lầm. Nhưng "nhẹ hơn" không có nghĩa là "không sao": một hồ sơ vi phạm hay một bản án vẫn để lại dấu vết, và gia đình vẫn phải bồi thường.
Những dấu hiệu cha mẹ nên để ý
Không dấu hiệu nào tự nó chứng minh con sắp đi đánh nhau, nhưng khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, hãy dành thời gian nói chuyện với con ngay:
- Con bỗng hay nhắc tới một nhóm, một "anh lớn", một tên người lạ với giọng vừa sợ vừa nể.
- Con giấu điện thoại kỹ hơn bình thường, giật mình khi có tin nhắn, ra ngoài nghe điện thoại.
- Trong cặp, trong phòng xuất hiện gậy, dây xích, dao gấp, vật cứng không rõ để làm gì.
- Con xin ra ngoài vào giờ bất thường, nói dối về nơi mình đi, nhất là tối cuối tuần.
- Con có vết bầm, áo rách không giải thích được, hoặc ngược lại, tỏ ra hả hê sau khi đi chơi về.
- Con sợ đến trường, đổi đường về nhà, xin chuyển lớp: có thể con đang là người bị nhắm tới.
- Bạn bè, phụ huynh khác, giáo viên chủ nhiệm nhắn bóng gió về "chuyện của tụi nhỏ".
Nếu phát hiện vật có thể dùng làm hung khí, đừng chỉ tịch thu rồi im lặng. Hỏi con vì sao có nó, ai đưa, định làm gì; câu trả lời quan trọng hơn món đồ.
Mang hung khí, rủ rê, đứng xem: mức độ khác nhau thế nào
Mang theo hung khí. Đi "hẹn" mà mang dao, gậy, mã tấu làm mọi thứ nặng hơn hẳn: chỉ một cú vung tay có thể gây thương tích nghiêm trọng hoặc chết người, và việc dùng hung khí nguy hiểm là tình tiết khiến hành vi dễ bị xem xét hình sự dù thương tích thấp. Bản thân việc mang theo vật nguy hiểm nơi công cộng cũng có thể bị xử lý riêng.
Người rủ rê, cầm đầu. Người đứng ra hẹn, gom người, phân công thường bị xem xét trách nhiệm nặng hơn người đi theo. Đặc biệt, người đã thành niên mà lôi kéo, xúi giục người chưa thành niên vi phạm bị nhìn rất nghiêm.
Người đi theo cổ vũ. Có mặt để hò hét, chặn đường, giữ người cho bên mình đánh không phải là "đứng ngoài". Tuỳ vai trò, các em có thể bị xem là cùng tham gia.
Người quay clip và đăng lên mạng. Quay lại cảnh đánh nhau rồi phát tán làm hậu quả với người bị đánh lan rộng; người quay, người đăng có thể bị xử lý về việc đăng tải nội dung bạo lực, xúc phạm.
Đánh nhau ở nơi công cộng. Hai nhóm đánh nhau trên đường, ở công viên khiến người dân hoảng sợ, giao thông ùn tắc có thể bị xem xét về gây rối trật tự công cộng, ngoài trách nhiệm với thương tích.
Khi phát hiện con sắp đi "hẹn"
Lúc này cần bình tĩnh và nhanh. Mục tiêu duy nhất là con không có mặt ở cuộc hẹn đó:
- Giữ con ở nhà bằng mọi cách ôn hoà: ngồi cùng con, nói rõ bố mẹ đã biết và lo cho con. Tránh quát mắng, đánh con, vì điều đó dễ đẩy con trốn đi.
- Hỏi rõ: hẹn ở đâu, mấy giờ, những ai, có ai mang theo vật gì nguy hiểm không.
- Liên hệ phụ huynh của các bạn trong nhóm mà bạn biết, để cùng giữ con ở nhà; nhiều cuộc hẹn tan rã khi vài em chủ chốt không đến.
- Báo giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường nếu mâu thuẫn bắt nguồn từ trường.
- Nếu biết có đông người, có hung khí, báo công an xã, phường nơi hẹn để họ có mặt ngăn chặn từ sớm. Đây là việc bảo vệ con bạn và các em khác, không phải "tố" con.
- Sau khi tình hình lắng xuống, cùng con tìm cách rút khỏi mâu thuẫn mà không mất mặt: một lời nhắn trung gian, một buổi gặp có người lớn.
Nếu con là bên bị thách thức, hãy nói với con rằng từ chối là lựa chọn của người có bản lĩnh. Cha mẹ có thể giúp con bằng một lý do cụ thể để từ chối, ví dụ "bố mẹ giữ ở nhà", để con đỡ áp lực với nhóm.
Nếu con đã tham gia và bị mời làm việc
Khi người dưới 18 tuổi bị cơ quan chức năng mời làm việc, cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp có quyền và nên có mặt. Quy trình với người chưa thành niên có những bảo đảm riêng; các quyền này được giải thích kỹ ở chủ đề về việc bị mời làm việc, triệu tập.
Điều cha mẹ cần làm là giúp con trình bày đúng sự thật, kể cả phần không có lợi. Đừng dạy con khai khác đi hay đổ cho bạn khác; lời khai mâu thuẫn với clip, với lời các em khác sẽ làm con mất uy tín và có thể khiến hướng xử lý bất lợi hơn. Nếu vụ việc có thương tích nặng hoặc có dấu hiệu hình sự, hãy tìm luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý ngay; người dưới 18 tuổi trong những trường hợp nhất định được bảo đảm có người bào chữa.
Song song đó, chủ động liên hệ gia đình bên kia để xin lỗi, hỏi thăm và bàn chuyện bồi thường. Sự chủ động này vừa là trách nhiệm, vừa được ghi nhận khi cơ quan có thẩm quyền xem xét hướng xử lý cho con.
Nói chuyện với con sau sự việc
Sau khi mọi chuyện tạm yên, nhiều cha mẹ hoặc im lặng cho qua, hoặc phạt con thật nặng. Cả hai đều ít hiệu quả. Con cần được hiểu chuyện gì đã xảy ra, vì sao nó nguy hiểm, và quan trọng nhất là lần sau gặp tình huống tương tự thì làm gì.
Hãy hỏi trước khi giảng: con thấy lúc đó thế nào, ai rủ, con có muốn đi không, con sợ điều gì. Nhiều em thừa nhận mình không muốn đi nhưng sợ bị cả nhóm tẩy chay. Khi đã hiểu nỗi sợ đó, cha mẹ có thể cùng con tìm những cách thoát ra: rời nhóm chat, gặp thầy cô, thay đổi lịch đi học, tham gia một hoạt động khác để có nhóm bạn mới.
Đừng bêu con trước họ hàng hay đăng chuyện của con lên mạng để "răn đe". Điều đó làm con xấu hổ và đẩy con về phía nhóm bạn cũ, nơi các em thấy được chấp nhận. Một người lớn đáng tin, bình tĩnh, giữ bí mật cho con là điều con cần nhất ở tuổi này.
Nếu sau sự việc con thu mình, mất ngủ, sợ đến trường hoặc ngược lại trở nên hung hăng hơn, hãy trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, phòng tư vấn tâm lý học đường hoặc chuyên gia tâm lý. Cả em gây ra lẫn em bị đánh đều có thể cần được hỗ trợ, và tìm hỗ trợ sớm không có gì đáng xấu hổ.
Câu hỏi thường gặp
Con 13 tuổi đánh nhau thì có bị xử lý không?
Con dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự và không bị xử phạt hành chính, nhưng có thể được áp dụng biện pháp giáo dục trong một số trường hợp. Cha mẹ phải bồi thường thiệt hại mà con gây ra cho người khác.
Con 16 tuổi đánh nhau gây thương tích thì có đi tù không?
Người từ đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội, trong đó có cố ý gây thương tích khi đủ yếu tố cấu thành, nhưng được áp dụng nguyên tắc xử lý riêng, ưu tiên giáo dục. Kết quả cụ thể tuỳ hồ sơ.
Con đi xem đánh nhau mà không đánh thì có sao không?
Chỉ có mặt mà không làm gì thường không bị xử lý như người đánh. Nhưng hò hét cổ vũ, chặn đường, giữ người, quay clip đăng lên mạng có thể bị xem là tham gia. Cách an toàn nhất là con không đến.
Cha mẹ có phải nộp phạt thay con không?
Với người chưa thành niên bị phạt tiền mà không có tiền nộp, cha mẹ hoặc người giám hộ có thể phải nộp thay theo quy định. Phần bồi thường thiệt hại dân sự thì cha mẹ chịu theo độ tuổi của con như Bộ luật Dân sự quy định.
Báo công an về cuộc hẹn đánh nhau của con có làm hại con không?
Báo trước khi sự việc xảy ra là để ngăn chặn, bảo vệ con và các em khác khỏi nguy cơ thương tích. Lực lượng chức năng có mặt sớm thường giải tán được nhóm trước khi có ai bị thương.
Con là người bị thách đánh nhau thì nên làm gì?
Khuyến khích con từ chối và báo người lớn, giữ lại tin nhắn khiêu khích. Cha mẹ nên liên hệ nhà trường, gia đình bên kia; nếu lời thách thức kèm đe doạ hoặc có hung khí, trình báo công an xã, phường.