Không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn là một hành vi vi phạm riêng, và theo quy định xử phạt hiện hành, hành vi này thường bị xử lý ở mức tương đương mức nặng nhất của vi phạm nồng độ cồn. Bỏ xe lại để chạy đi cũng không xoá được vi phạm: xe bị tạm giữ, chủ xe được mời làm việc, người điều khiển vẫn bị xác minh và xử lý, còn có thể phát sinh thêm lỗi không chấp hành hiệu lệnh.
Những năm gần đây, hình ảnh những chiếc xe bị bỏ lại ở chốt kiểm tra trở nên quen thuộc. Bài này giải thích vì sao lựa chọn đó luôn là lựa chọn tồi về pháp lý, quyền của bạn khi bị kiểm tra, và điều nên làm nếu bạn hoặc người thân đã lỡ bỏ xe. Bài không bàn cách né kiểm tra, vì không có cách nào đúng luật để làm việc đó.
Vì sao luật xử lý người từ chối kiểm tra nặng như người vi phạm mức cao
Nếu người từ chối kiểm tra bị xử lý nhẹ hơn người chấp hành, ai đã uống cũng sẽ chọn từ chối. Cơ chế kiểm soát nồng độ cồn sẽ mất tác dụng. Vì thế, quy định xử phạt đặt hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn của người có thẩm quyền ở mức xử lý nặng, ngang với nấc nồng độ cao nhất, kèm các hình thức như tước quyền sử dụng giấy phép lái xe theo văn bản hiện hành.
Hiểu theo cách đơn giản: một người uống một lon bia, nếu chấp hành, có thể chỉ bị xử lý ở nấc thấp; nếu từ chối, người đó có thể bị xử lý ở nấc nặng nhất. Từ chối không bao giờ là cách giảm thiệt hại. Mức tiền và thời hạn cụ thể thay đổi theo văn bản, bạn đối chiếu nguồn chính thức khi cần.
Việc từ chối thường đi kèm thái độ căng thẳng, dễ chuyển sang lời lẽ xúc phạm hoặc xô đẩy. Khi đó, người vi phạm còn có thể bị xử lý thêm về hành vi xúc phạm người thi hành công vụ, nặng hơn là chống người thi hành công vụ. Một lần từ chối có thể kéo theo nhiều tầng hậu quả.
Các lựa chọn khi bị dừng xe và hậu quả pháp lý
Bảng dưới so sánh các phản ứng hay gặp của người đã uống khi gặp chốt kiểm tra. Mục đích là để bạn thấy chấp hành luôn là lựa chọn ít thiệt nhất.
| Phản ứng | Hậu quả chính | Rủi ro kèm theo |
|---|---|---|
| Dừng xe, chấp hành đo | Xử lý theo đúng nấc nồng độ đo được | Không phát sinh vi phạm mới |
| Dừng xe nhưng từ chối đo | Xử lý về không chấp hành kiểm tra, thường ở mức nặng nhất | Dễ leo thang thành xúc phạm, cản trở người làm nhiệm vụ |
| Bỏ xe lại, đi bộ hoặc chạy đi | Xe bị tạm giữ; người điều khiển vẫn bị xác minh và xử lý | Thêm lỗi không chấp hành hiệu lệnh; mất thời gian, chi phí làm việc nhiều lần |
| Quay đầu bỏ chạy bằng xe | Không chấp hành hiệu lệnh dừng xe, có thể bị xử lý cùng các lỗi khác | Nguy cơ gây tai nạn khi chạy trốn trong lúc đã uống, có thể dẫn tới trách nhiệm hình sự |
| Nhờ người khác nhận là người lái | Khai báo không trung thực, làm sai lệch vụ việc | Cả người nhờ và người nhận đều có thể bị xử lý |
Dòng thứ tư nguy hiểm nhất. Một người đã uống, đang hoảng, quay đầu xe tăng tốc trên đường đông là hội đủ điều kiện cho một tai nạn nghiêm trọng. Từ một lỗi hành chính, họ có thể bước vào một vụ án.
Bỏ xe lại: điều gì xảy ra sau đó
Xe bị tạm giữ. Xe bị bỏ lại được đưa về nơi tạm giữ theo quy định. Muốn lấy xe, chủ xe phải đến làm việc với cơ quan đã tạm giữ, xuất trình giấy tờ và làm thủ tục. Thời gian xe nằm ở bãi càng dài, phiền toái càng nhiều.
Chủ xe được mời làm việc. Cơ quan chức năng xác định chủ xe qua dữ liệu đăng ký xe. Chủ xe được yêu cầu cho biết ai là người điều khiển xe vào thời điểm đó. Nếu chủ xe chính là người đã bỏ chạy, họ sẽ phải giải trình. Nếu chủ xe là người khác, họ có nghĩa vụ hợp tác cung cấp thông tin.
Người điều khiển vẫn bị xác minh. Hình ảnh từ camera tại chốt, camera của lực lượng làm nhiệm vụ, lời của người làm chứng là căn cứ để xác định người đã điều khiển xe. Việc bỏ chạy không làm mất đi các chứng cứ này.
Có thể phát sinh thêm vi phạm. Ngoài vi phạm về nồng độ cồn hoặc không chấp hành kiểm tra, hành vi không chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển giao thông, người kiểm soát giao thông cũng là vi phạm riêng. Các lỗi có thể được xử lý cùng lúc.
Quyền của bạn khi bị kiểm tra nồng độ cồn
Chấp hành không có nghĩa là mất quyền. Khi bị dừng xe, bạn có quyền được biết lý do, được quan sát quá trình đo, được biết kết quả đo. Thiết bị đo phải là thiết bị được phép sử dụng và đã được kiểm định theo quy định. Bạn có thể hỏi một cách lịch sự về việc này nếu có thắc mắc.
Nếu vì lý do sức khoẻ mà không thể thực hiện đo bằng hơi thở, như bệnh hô hấp nặng, chấn thương vùng mặt, hãy nói rõ ngay để người kiểm tra ghi nhận. Trong những trường hợp phù hợp, việc xác định nồng độ cồn có thể được thực hiện bằng xét nghiệm máu theo quy trình. Điều quan trọng là bạn trình bày lý do, không phải từ chối.
Khi lập biên bản, bạn có quyền ghi ý kiến của mình nếu không đồng ý với kết quả hoặc cách làm. Sau khi có quyết định xử phạt, bạn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo thủ tục chung. Giữ lại bản sao biên bản và các giấy tờ liên quan để làm căn cứ.
Nếu bạn hoặc người thân đã lỡ bỏ xe
Việc đã xảy ra rồi thì cách tốt nhất là chủ động. Trình tự dưới đây giúp hạn chế thêm rắc rối:
- Bình tĩnh lại, đừng đi đâu khác trong tình trạng đã uống; về nhà bằng taxi hoặc nhờ người thân đón.
- Hôm sau, tìm hiểu nơi xe đang bị tạm giữ qua đơn vị đã lập chốt kiểm tra hoặc công an nơi xảy ra sự việc.
- Chủ động đến làm việc, mang theo giấy tờ tuỳ thân, giấy đăng ký xe, giấy phép lái xe.
- Trình bày trung thực ai là người điều khiển xe. Không nhờ người khác nhận thay, không khai một câu chuyện khác.
- Đọc kỹ biên bản, quyết định xử phạt; ghi ý kiến nếu có điểm không đồng ý; thực hiện nộp phạt và thủ tục nhận lại xe theo hướng dẫn.
Chủ động đến làm việc thể hiện thái độ hợp tác, được ghi nhận trong quá trình xử lý. Càng để lâu, bạn càng mất thêm chi phí, thời gian và có thể bị mời làm việc nhiều lần.
Những suy nghĩ sai lầm khiến người ta bỏ xe
Phần lớn người bỏ xe lại ở chốt không tính toán gì, họ hành động theo phản xạ và theo lời truyền miệng. Dưới đây là những niềm tin hay gặp, kèm lý do vì sao chúng không đúng:
- "Không đo thì không có bằng chứng." Luật không cần kết quả đo để xử lý hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra; chính việc từ chối hoặc bỏ đi đã là hành vi bị xử lý, và mức xử lý thường nặng hơn nấc nồng độ bạn có thể đã có.
- "Để vài ngày cho hết cồn rồi mới đến lấy xe." Hơi thở vài ngày sau có sạch cũng không thay đổi điều đã xảy ra ở chốt. Biên bản, hình ảnh và lời người làm chứng ghi nhận hành vi vào đúng thời điểm đó.
- "Xe cũ, bỏ luôn cũng được." Bỏ xe không chấm dứt việc xác minh người điều khiển. Chủ xe trên giấy đăng ký vẫn được mời làm việc, và nếu chủ xe là người thân của bạn, họ bị kéo vào câu chuyện dù không làm gì sai.
- "Ai cũng bỏ, chẳng ai bị sao." Những trường hợp bị xử lý ít được kể lại, vì người trong cuộc không muốn nhắc. Cảm giác "ai cũng thoát" chỉ đến từ việc chưa nghe đủ câu chuyện.
Điểm chung của các niềm tin này là chúng đều đặt cược vào việc cơ quan chức năng không xác minh được. Với hệ thống camera, dữ liệu đăng ký xe và quy trình lập biên bản hiện nay, đó là ván cược thua nhiều hơn thắng, và cái giá khi thua cao hơn hẳn việc dừng lại chấp hành ngay từ đầu.
Bài học thật sự nằm trước chốt kiểm tra
Mọi phân tích ở trên cho thấy một điều: khi đã ngồi lên xe sau khi uống, bạn không còn lựa chọn nào tốt. Chấp hành thì bị xử lý theo nồng độ, từ chối thì bị xử lý nặng hơn, bỏ chạy thì thêm lỗi và nguy hiểm. Chỗ duy nhất bạn thực sự có quyền chọn là trước khi cầm chìa khoá.
Cách chắc chắn nhất là để xe ở nhà khi biết mình sẽ uống, hoặc gửi xe qua đêm và về bằng xe khác. Nếu bạn là người thân của ai đó hay uống rồi lái, hãy nói chuyện với họ khi họ tỉnh táo, cùng thống nhất cách về nhà sau mỗi buổi tiệc. Một thói quen nhỏ làm biến mất toàn bộ những tình huống khó xử được mô tả trong bài này.
Với doanh nghiệp vận tải, việc kiểm tra nồng độ cồn cho tài xế trước khi nhận xe là biện pháp nội bộ đáng làm. Phát hiện ở bãi xe của mình luôn tốt hơn bị phát hiện trên đường, hoặc tệ hơn, sau một vụ tai nạn.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối thổi nồng độ cồn có bị phạt nặng hơn không?
Có. Theo quy định xử phạt hiện hành, hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn của người có thẩm quyền thường bị xử lý ở mức tương đương nấc nặng nhất của vi phạm nồng độ cồn, kèm tước quyền sử dụng giấy phép lái xe. Vì vậy từ chối không bao giờ giúp giảm hậu quả.
Bỏ xe lại rồi về thì có bị xử lý không?
Có. Xe bị tạm giữ, chủ xe được mời làm việc để xác định người điều khiển, và người điều khiển vẫn bị xử lý về vi phạm của mình. Việc bỏ chạy có thể còn bị xem xét thêm về lỗi không chấp hành hiệu lệnh. Chủ động đến làm việc sớm là cách tốt nhất.
Bị bệnh không thổi được thì làm sao?
Hãy nói rõ ngay tình trạng sức khoẻ của mình để người kiểm tra ghi nhận. Trong những trường hợp phù hợp, việc xác định nồng độ cồn có thể được thực hiện bằng xét nghiệm máu theo quy trình. Điều quan trọng là bạn trình bày lý do và hợp tác, không phải từ chối.
Xe đứng tên mình nhưng người khác lái và bỏ xe lại thì sao?
Bạn là chủ xe nên sẽ được mời làm việc để làm rõ ai đã điều khiển xe. Bạn có nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực. Ngoài ra, nếu bạn biết người đó đã uống mà vẫn giao xe, bạn có thể bị xử lý về hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển.
Nhờ người khác nhận là người lái để lấy xe ra có được không?
Không nên. Khai báo không trung thực về người điều khiển phương tiện làm sai lệch việc xử lý vi phạm, cả người nhờ và người nhận đều có thể bị xử lý. Hình ảnh camera và lời người làm chứng thường đủ để xác định đúng người, khi đó hậu quả nặng hơn.
Có được yêu cầu xem kết quả đo nồng độ cồn không?
Có. Bạn có quyền được biết kết quả đo và quan sát quá trình đo. Nếu không đồng ý với kết quả, bạn ghi ý kiến vào biên bản, giữ bản sao, rồi thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện đối với quyết định xử phạt theo thủ tục chung.