Say rượu không làm nhẹ trách nhiệm: người phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Câu "lúc đó say quá, không nhớ gì" có thể là sự thật, nhưng không phải là lý do để được miễn hay giảm trách nhiệm.
Bàn nhậu là nơi khởi đầu của rất nhiều vụ ẩu đả: một câu nói đùa quá trớn, chuyện tranh trả tiền, bàn bên nhìn "đểu", ép nhau uống. Bài này giải thích vì sao pháp luật đối xử với người say như vậy, những gì khiến một vụ cãi nhau ở quán trở nên nghiêm trọng, chủ quán và người cùng bàn liên quan tới đâu, và cách rời bàn trước khi quá muộn.
Vì sao say không được coi là lý do giảm nhẹ
Pháp luật phân biệt hai trường hợp. Người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi thì không phải chịu trách nhiệm hình sự, vì họ không tự chọn rơi vào tình trạng đó. Còn người tự uống rượu, bia đến mức mất kiểm soát thì đã tự đặt mình vào tình trạng ấy; Bộ luật Hình sự quy định rõ họ vẫn phải chịu trách nhiệm.
Lý lẽ rất đời thường: ai cũng biết uống nhiều thì mất kiểm soát. Người chọn uống tiếp khi đã ngà ngà, chọn ngồi lại ở một bàn đang có mâu thuẫn, phải chịu hệ quả của lựa chọn đó. Nếu say được coi là lý do để nhẹ tội, bàn nhậu sẽ thành nơi người ta mượn rượu để làm điều mình không dám làm lúc tỉnh.
Trên thực tế, việc say còn khiến người gây chuyện khó tự bảo vệ: không nhớ ai ra tay trước, lời khai lộn xộn, không biết mình đã nói gì. Trong khi đó, camera ở quán, người cùng bàn, nhân viên phục vụ thì nhớ rõ. Người say gần như luôn ở thế bất lợi khi vụ việc được làm rõ vào sáng hôm sau.
Những kịch bản quen thuộc trên bàn nhậu
Phần lớn vụ ẩu đả ở quán nhậu bắt đầu từ những chuyện rất nhỏ. Ví dụ giả định, tổng hợp từ các tình huống thường gặp:
- Ép người khác uống, người kia từ chối, bị chê "không nể mặt", lời qua tiếng lại thành xô xát.
- Tranh nhau trả tiền hoặc ngược lại, đùn đẩy nhau trả tiền, rồi chuyển sang chuyện cũ.
- Bàn bên hát to, nói tục, nhìn sang; một người đứng dậy "hỏi chuyện".
- Nói đùa động chạm đến vợ con, quê quán, công việc của người cùng bàn.
- Đã bị can ra, một bên về nhà lấy hung khí rồi quay lại.
- Say rồi vẫn đòi tự lái xe về, bạn bè giằng chìa khoá, thành giằng co.
Nhìn lại, các tình huống này đều có một khoảnh khắc mà nếu một người đứng dậy ra về, câu chuyện đã kết thúc. Khoảnh khắc đó là thứ đáng nhớ nhất trong bài này.
Những gì khiến một vụ cãi nhau ở quán trở nên nghiêm trọng
Đồ vật trên bàn trở thành hung khí. Chai bia, ly thuỷ tinh, dao gọt hoa quả, ghế inox có thể gây thương tích nặng chỉ với một cú vung tay. Việc dùng những vật này để đánh người có thể bị đánh giá là dùng hung khí nguy hiểm, một tình tiết khiến hành vi dễ bị xem xét hình sự ngay cả khi tỷ lệ thương tích không cao.
Nguyên cớ nhỏ nhặt. Đánh người chỉ vì không chịu uống, vì nhìn sang bàn mình, có thể bị đánh giá là có tính chất côn đồ: coi thường sức khoẻ, tính mạng người khác vì những chuyện vụn vặt.
Quay lại sau khi đã được can. Về lấy hung khí, gọi thêm người rồi quay lại cho thấy hành vi có chuẩn bị, không còn là phút nóng giận. Hướng xử lý thường nặng hơn hẳn.
Nhiều người cùng lao vào. Cả bàn cùng đánh một người, hoặc hai bàn đánh nhau giữa quán khiến khách khác hoảng loạn, có thể kéo theo trách nhiệm về gây rối trật tự công cộng ngoài trách nhiệm với thương tích.
Chống đối khi công an đến. Người say thường phản ứng gay gắt với lực lượng chức năng. Xô đẩy, chửi bới người đang làm nhiệm vụ làm vụ việc nặng thêm một tầng, với hệ quả lớn hơn nhiều so với chuyện ban đầu.
Một số tình huống giả định và hệ quả thường gặp
Bảng để hình dung; kết luận từng vụ thuộc cơ quan có thẩm quyền dựa trên chứng cứ.
| Tình huống | Hướng thường được xem xét | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hai người cùng bàn to tiếng, xô đẩy, được bạn bè can ra ngay | Nhắc nhở hoặc phạt hành chính nếu có trình báo | Thường giải quyết bằng xin lỗi, hoà giải |
| Một người cầm ly đập vào đầu người cùng bàn vì bị chê không uống | Có thể xem xét hình sự do dùng hung khí nguy hiểm, nguyên cớ nhỏ nhặt | Bồi thường chi phí chữa trị, tổn thất tinh thần |
| Hai bàn lao vào nhau, ghế bàn đổ, khách khác bỏ chạy | Có thể xem xét gây rối trật tự công cộng kèm các hành vi khác | Chủ quán có quyền đòi bồi thường bàn ghế, chén bát |
| Say, chửi bới và đẩy cảnh sát đến giải quyết | Hướng xử lý nặng vì hành vi với người thi hành công vụ | Say không phải lý do giảm nhẹ |
| Bạn bè giằng chìa khoá xe của người say, người say ngã trầy xước | Thường không bị coi là lỗi của người giữ chìa khoá | Ngăn người say lái xe là việc nên làm |
Hàng cuối cho thấy một điều: can thiệp để ngăn người say gây nguy hiểm, như lái xe, là việc đúng. Pháp luật nhìn vào mục đích và mức độ của hành vi, không chỉ hệ quả.
Chủ quán và người cùng bàn liên quan tới đâu
Chủ quán nói chung không phải chịu trách nhiệm hình sự cho hành vi đánh nhau của khách. Nhưng pháp luật về phòng, chống tác hại của rượu, bia đặt ra những điều cấm mà chủ quán cần nhớ, như không bán rượu bia cho người chưa đủ 18 tuổi. Một quán có quy trình ngừng phục vụ khi khách đã quá say, báo công an sớm khi có dấu hiệu xô xát, thường ít gặp rắc rối hơn hẳn. Bàn ghế, chén bát bị đập vỡ, chủ quán có quyền đòi người gây ra bồi thường.
Với người cùng bàn, luật về phòng, chống tác hại của rượu, bia cũng nghiêm cấm hành vi xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia. Ép nhau uống không chỉ là chuyện văn hoá bàn nhậu mà là hành vi bị cấm.
Với nhân viên phục vụ, cách xử lý an toàn nhất khi hai bàn bắt đầu to tiếng là tách người, không đứng giữa hai bên đang vung tay, dọn bớt chai lọ và ly thuỷ tinh khỏi bàn, rồi báo quản lý. Khi đã có người cầm đồ vật lao vào nhau, việc của quán là gọi công an, giữ nguyên dữ liệu camera và ghi lại tên, số bàn của những người có mặt. Nhân viên không nên tự giữ người gây chuyện bằng vũ lực hay khoá cửa không cho khách về, vì chính hành vi đó có thể biến người can thành người bị khiếu nại. Mục tiêu là ngăn thương tích, còn phân xử đúng sai là việc của cơ quan chức năng.
Người cùng bàn còn có thể liên quan nếu cổ vũ, xúi đánh, giữ người cho bạn mình đánh, hoặc cùng ra tay. Ngược lại, người đứng ra can ngăn, đưa bạn về, giữ chìa khoá xe của người say là người đang làm việc đúng, kể cả khi bị bạn mình giận.
Cách rời bàn nhậu khi thấy dấu hiệu căng
Có những dấu hiệu báo trước: giọng to dần, câu chuyện chuyển sang chuyện cũ, có người đứng dậy, có người nhìn chằm chằm bàn bên. Khi thấy chúng:
- Ngừng uống ngay. Một ly nữa không giúp ai bình tĩnh hơn.
- Đổi chủ đề, đề nghị tính tiền với một lý do trung tính như "mai còn đi làm sớm".
- Nếu một người trong bàn đang nóng lên, một người tỉnh táo nhất nên đưa họ ra ngoài, đi bộ một đoạn, gọi xe về.
- Không đáp lại lời khiêu khích từ bàn bên; nếu cần, nhờ nhân viên quán đổi chỗ hoặc báo quản lý.
- Nếu đã có xô xát, rời đi; không quay lại "nói cho ra lẽ" trong đêm đó.
- Không lái xe khi đã uống; gọi xe hoặc nhờ người tỉnh táo chở về.
Rời bàn sớm không có gì mất mặt. Người ở lại bàn nhậu đến cùng trong một cuộc cãi vã hiếm khi là người có lợi vào sáng hôm sau.
Sáng hôm sau: nếu bạn đã lỡ gây chuyện
Khi tỉnh lại và biết mình đã gây chuyện đêm qua, điều tệ nhất là trốn tránh: tắt máy, bỏ đi nơi khác, nhờ người nói rằng mình không có mặt. Những việc đó không làm vụ việc biến mất, mà có thể bị xem là cố tình trốn tránh, làm mất đi những tình tiết có lợi.
Việc nên làm là hỏi lại những người có mặt để biết chính xác chuyện gì đã xảy ra, chủ động liên lạc với người bị ảnh hưởng để xin lỗi, hỏi thăm sức khoẻ, đề nghị trả chi phí khám chữa và bồi thường đồ đạc. Nếu được công an mời làm việc, hãy đến đúng hẹn và trình bày trung thực, kể cả việc mình đã say.
Nên tìm luật sư sớm nếu người bị đánh phải nhập viện, nếu có dùng chai, ly, dao, hoặc nếu có hành vi với người đang thi hành công vụ. Và nếu những đêm như vậy đã lặp lại nhiều lần, có lẽ vấn đề không nằm ở bàn bên mà ở chính chuyện uống rượu; tìm hỗ trợ cai giảm rượu là một bước thực sự có ích.
Câu hỏi thường gặp
Say rượu đánh người có được giảm nhẹ không?
Không. Người tự dùng rượu, bia đến mức mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi rồi phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Say không phải lý do để miễn hay giảm trách nhiệm.
Ép người khác uống rượu có vi phạm pháp luật không?
Có. Pháp luật về phòng, chống tác hại của rượu, bia nghiêm cấm hành vi xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia. Mức xử lý cụ thể đối chiếu quy định hiện hành.
Dùng chai bia đánh người có bị coi là dùng hung khí không?
Chai bia, ly thuỷ tinh có thể gây thương tích nghiêm trọng, nên việc dùng chúng để đánh người có thể bị đánh giá là dùng hung khí nguy hiểm, tình tiết khiến vụ việc dễ bị xem xét hình sự.
Khách đánh nhau làm vỡ đồ thì chủ quán đòi ai bồi thường?
Chủ quán có quyền đòi người trực tiếp gây ra thiệt hại bồi thường. Nếu nhiều người cùng gây ra, họ có thể phải liên đới bồi thường. Nên chụp ảnh, giữ camera và lập danh sách đồ hư hỏng ngay.
Chủ quán có phải chịu trách nhiệm khi khách đánh nhau không?
Thông thường không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của khách. Nhưng chủ quán vẫn phải tuân thủ quy định về kinh doanh rượu bia, và nên có quy trình ngừng phục vụ, báo công an khi có dấu hiệu xô xát.
Bạn say gây chuyện, người cùng bàn có bị liên luỵ không?
Người chỉ ngồi cùng bàn, can ngăn hoặc đưa bạn về thì không. Người cổ vũ, xúi đánh, giữ người cho bạn mình đánh hoặc cùng ra tay thì có thể bị xem xét trách nhiệm theo vai trò.