Người lái có nồng độ cồn mà gây tai nạn sẽ chịu trách nhiệm nặng hơn ở cả ba mặt: hình sự (nếu hậu quả đủ ngưỡng, nồng độ cồn vượt mức quy định là tình tiết khiến vụ việc bị xét ở khung nặng hơn), dân sự (gần như chắc chắn phải bồi thường vì khó chứng minh mình không có lỗi) và tài chính (nhiều hợp đồng bảo hiểm loại trừ trường hợp người lái có cồn).
Bài này không bàn chung chung về việc khi nào tai nạn giao thông bị truy cứu hình sự. Bài đi vào một câu hỏi hẹp hơn mà nhiều gia đình phải đối diện sau một cuộc nhậu: chuyện gì thay đổi khi người gây tai nạn có cồn trong người, và người trong cuộc, cả bên gây ra lẫn bên bị hại, nên làm gì trong những ngày đầu. Mọi ví dụ trong bài là ví dụ giả định.
Nồng độ cồn thay đổi vụ việc ở đâu
Trong một vụ tai nạn bình thường, câu hỏi trung tâm là ai có lỗi và lỗi đến đâu. Khi một bên có nồng độ cồn, câu hỏi đó gần như đã có nửa câu trả lời. Nồng độ cồn không phải là lỗi gây ra va chạm theo nghĩa kỹ thuật, nhưng nó là vi phạm điều cấm và là yếu tố làm giảm khả năng quan sát, phản xạ, phán đoán. Cơ quan điều tra và toà án đánh giá nó cùng với tốc độ, làn đường, tín hiệu để xác định lỗi.
Ở mặt hình sự, Bộ luật Hình sự xử lý tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo các khung tăng dần. Khung cơ bản áp dụng khi hậu quả đạt ngưỡng luật định. Một số tình tiết đẩy vụ việc lên khung cao hơn ngay cả khi hậu quả giống nhau, và việc người lái trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà nồng độ cồn vượt mức quy định là một trong những tình tiết đó, cùng với không có giấy phép lái xe, bỏ chạy, không chấp hành hiệu lệnh.
Hiểu đơn giản: hai người gây cùng một hậu quả, người tỉnh táo có thể bị xét ở khung thấp, người có cồn bị xét ở khung cao hơn. Khoảng cách giữa hai khung không chỉ là vài tháng; nó quyết định cả khả năng được hưởng án treo hay không. Bài không ghi khung hình phạt cụ thể vì Bộ luật Hình sự đã qua nhiều lần sửa; muốn biết chính xác cần đọc bản hợp nhất hiện hành.
So sánh hai vụ tai nạn giả định có cùng hậu quả
Hai ví dụ giả định dưới đây có cùng diễn biến và cùng hậu quả, chỉ khác ở việc người lái có uống rượu hay không. Bảng giúp bạn thấy nồng độ cồn chạm vào những khâu nào.
| Khâu xử lý | Người lái không có cồn | Người lái có nồng độ cồn vượt mức |
|---|---|---|
| Xác định lỗi | Xét tốc độ, làn, tầm nhìn; lỗi có thể chia cho hai bên | Vẫn xét như vậy, nhưng nồng độ cồn là chứng cứ bất lợi lớn, khó lập luận mình không có lỗi |
| Khung hình sự nếu hậu quả đủ ngưỡng | Khung cơ bản nếu không có tình tiết khác | Có thể bị xét ở khung nặng hơn do tình tiết nồng độ cồn |
| Biện pháp ngăn chặn trong điều tra | Tuỳ đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng | Tình tiết nặng có thể làm cơ quan cân nhắc biện pháp chặt chẽ hơn |
| Bảo hiểm | Bảo hiểm trách nhiệm dân sự, bảo hiểm vật chất xe thường xem xét chi trả theo hợp đồng | Nhiều hợp đồng tự nguyện loại trừ khi người lái có cồn; doanh nghiệp bảo hiểm có thể đòi lại phần đã chi trả theo điều khoản |
| Thương lượng bồi thường | Hai bên còn khoảng để tranh luận tỷ lệ lỗi | Bên bị hại có vị thế mạnh hơn; bên gây ra thường phải chủ động khắc phục |
Phần bảo hiểm là chỗ nhiều người bất ngờ nhất. Bạn nên đọc lại điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm xe của mình ngay hôm nay, khi chưa có chuyện gì, để hiểu mình đang được bảo vệ đến đâu.
Bồi thường dân sự: không phụ thuộc có bị truy cứu hay không
Trách nhiệm bồi thường là trách nhiệm riêng. Bộ luật Dân sự quy định người gây thiệt hại do lỗi của mình phải bồi thường. Xe máy, ô tô là nguồn nguy hiểm cao độ, nên chủ sở hữu và người được giao chiếm hữu phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ một số trường hợp luật loại trừ như thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị hại hoặc do sự kiện bất khả kháng. Dù vụ việc dừng ở mức hành chính hay lên tới hình sự, nghĩa vụ bồi thường vẫn còn.
Các khoản thường được tính. Chi phí cứu chữa, phục hồi sức khoẻ; thu nhập thực tế bị mất của người bị hại và người chăm sóc; chi phí mai táng nếu có người chết; tiền cấp dưỡng cho người mà người chết có nghĩa vụ nuôi; khoản bù đắp tổn thất tinh thần; thiệt hại tài sản như xe, đồ dùng. Các khoản phải có chứng từ hoặc căn cứ hợp lý.
Có nồng độ cồn thì khó chia lỗi. Khi người bị hại cũng có lỗi, mức bồi thường có thể giảm tương ứng. Nhưng nếu bạn có nồng độ cồn, việc thuyết phục toà án rằng bên kia có lỗi lớn hơn sẽ khó hơn nhiều, trừ khi chứng cứ khách quan như camera, nhân chứng cho thấy rõ.
Bồi thường tự nguyện được ghi nhận. Trong vụ án hình sự, việc người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ. Đó không phải là "mua án" mà là trách nhiệm đạo lý và pháp lý đối với gia đình nạn nhân; toà án xem xét cùng nhiều yếu tố khác.
Việc bên gây tai nạn nên làm trong 48 giờ đầu
Nếu bạn hoặc người thân đã gây tai nạn khi có cồn, những việc sau là cách đúng luật và đúng đạo lý. Mục tiêu là không làm tình hình xấu thêm, không phải để thoát trách nhiệm.
- Dừng xe, giữ nguyên hiện trường, gọi cấp cứu và báo cơ quan công an. Ưu tiên tính mạng người bị nạn trước mọi chuyện khác.
- Có mặt, hợp tác khi được yêu cầu đo nồng độ cồn hoặc lấy mẫu xét nghiệm. Không chấp hành việc kiểm tra chỉ làm tình hình nặng thêm.
- Không tác động vào hiện trường, không nhờ người khác nhận thay mình là người lái. Việc khai báo gian dối có thể khiến cả người nhận thay cũng vướng trách nhiệm.
- Liên hệ gia đình người bị nạn qua kênh phù hợp, hỏi han, hỗ trợ chi phí cấp cứu ban đầu; giữ lại giấy tờ, biên nhận mọi khoản đã đưa.
- Báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm theo thời hạn hợp đồng yêu cầu, dù bạn nghĩ có thể bị loại trừ; để họ trả lời bằng văn bản.
- Tìm luật sư hình sự sớm nếu có người chết hoặc bị thương nặng. Luật sư được tham gia từ giai đoạn đầu và giúp bạn biết quyền, nghĩa vụ trong từng buổi làm việc.
Nếu bạn là người thân của người gây tai nạn và chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu, rồi làm việc trực tiếp với luật sư theo vụ việc.
Góc người bị hại và gia đình
Nếu bạn là người bị hại hoặc người thân, việc đầu tiên vẫn là điều trị và giữ toàn bộ chứng từ y tế, hoá đơn, giấy nghỉ việc. Đề nghị cơ quan công an cho biết kết quả kiểm tra nồng độ cồn của người lái phía bên kia và tiến độ giải quyết vụ việc theo đúng quyền của người bị hại. Kết quả này là căn cứ quan trọng cả trong vụ án lẫn khi đòi bồi thường.
Bạn có quyền thoả thuận bồi thường với bên gây tai nạn, nhưng nên làm bằng văn bản, ghi rõ khoản tiền, mục đích, ai nhận, và để ngỏ quyền yêu cầu tiếp nếu thương tật nặng hơn dự kiến. Đừng ký giấy "không yêu cầu gì thêm" khi chưa biết hết mức độ thương tích. Với tội vi phạm quy định về giao thông đường bộ, nhìn chung việc khởi tố không phụ thuộc vào yêu cầu của người bị hại, nên giấy bãi nại không làm vụ án dừng lại, chỉ có thể được xem là một tình tiết khi lượng hình.
Nếu bên gây tai nạn không có khả năng bồi thường ngay, các khoản từ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe có thể được xem xét chi trả trước theo quy định về bảo hiểm. Trình tự cụ thể và mức chi trả cần hỏi trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm đã bán hợp đồng cho chủ xe.
Phòng tránh: những điều nói thì dễ, làm mới khó
Không có cách nào giảm trách nhiệm khi đã gây tai nạn trong lúc có cồn, chỉ có cách không để chuyện đó xảy ra. Thói quen có tác dụng thật là quyết định đi lại trước khi ngồi vào bàn: hôm nay ai lái, ai uống, đi về bằng gì. Gửi xe ở quán qua đêm rồi sáng hôm sau quay lại lấy rẻ hơn rất nhiều so với mọi hậu quả kể trên.
Với doanh nghiệp, đưa quy định không lái xe sau khi uống vào nội quy, bố trí xe đưa đón trong các buổi liên hoan, nhắc nhở tài xế trước những dịp lễ là việc đơn giản. Với gia đình, người vợ, người chồng, người con có quyền và nên giữ chìa khoá của người thân đã uống. Một lời can lúc ấy đáng giá hơn mọi lời giải thích sau này.
Cũng đừng tự trấn an bằng quãng đường ngắn. Phần lớn chuyến xe sau bữa nhậu đều là những đoạn quen thuộc, vài cây số về nhà, qua những con phố nghĩ là vắng. Va chạm không chọn quãng đường dài hay ngắn; nó chỉ cần một khúc cua, một người băng qua đường, một chiếc xe dừng đột ngột ở đúng lúc phản xạ của bạn đã chậm đi.
Câu hỏi thường gặp
Gây tai nạn khi có nồng độ cồn có chắc chắn bị đi tù không?
Không có chữ chắc chắn. Trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào hậu quả có đủ ngưỡng luật định hay không và lỗi thuộc về ai. Nếu hậu quả chưa đủ ngưỡng, người lái bị xử phạt hành chính và phải bồi thường. Nếu đủ ngưỡng, nồng độ cồn vượt mức là tình tiết khiến vụ việc bị xét ở khung nặng hơn, và hình phạt cụ thể do toà án quyết định.
Gia đình nạn nhân viết đơn bãi nại thì vụ án có dừng không?
Với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, nhìn chung việc khởi tố không phụ thuộc vào yêu cầu của người bị hại, nên đơn bãi nại không làm vụ án dừng lại. Việc người bị hại có đơn xin giảm nhẹ và việc bị cáo đã bồi thường có thể được toà án xem xét khi quyết định hình phạt.
Bảo hiểm có trả tiền khi người lái có nồng độ cồn không?
Tuỳ loại bảo hiểm và điều khoản hợp đồng. Nhiều hợp đồng bảo hiểm tự nguyện như bảo hiểm vật chất xe loại trừ trường hợp người lái có nồng độ cồn. Với bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự, quy định có những điểm riêng để bảo vệ người bị hại. Bạn nên đọc kỹ hợp đồng và yêu cầu doanh nghiệp trả lời bằng văn bản.
Người bị hại cũng có lỗi thì người lái có cồn bồi thường thế nào?
Khi người bị hại cũng có lỗi, mức bồi thường có thể được giảm tương ứng với mức lỗi của họ. Tuy vậy, việc chứng minh lỗi của bên kia cần chứng cứ khách quan như camera, nhân chứng, sơ đồ hiện trường. Người lái có nồng độ cồn thường ở thế bất lợi khi tranh luận tỷ lệ lỗi.
Người thân nhận thay là người lái để cứu người say có sao không?
Đây là việc không nên làm. Khai báo gian dối về người điều khiển phương tiện làm sai lệch vụ việc, và người nhận thay có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý riêng của mình. Sự thật thường được làm rõ qua camera, nhân chứng, dấu vết, khi đó hậu quả cho cả hai người đều nặng hơn.
Đã bồi thường đầy đủ thì có được giảm nhẹ không?
Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Toà án xem xét cùng các tình tiết khác như nhân thân, thái độ khai báo, ý kiến người bị hại. Bồi thường không xoá trách nhiệm nhưng là việc nên làm sớm và có giấy tờ rõ ràng.