Pháp luật tách bốn nhóm người trong một đêm đua xe: người tổ chức, người tham gia đua, người cổ vũ và người lạng lách, đánh võng không phải để đua. Tổ chức đua xe trái phép là tội phạm nặng; tham gia đua thường bị xử phạt hành chính nặng và thành tội khi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã từng bị xử lý mà còn tái phạm; cổ vũ, lạng lách bị xử phạt hành chính, có thể thành chuyện hình sự nếu đi kèm hành vi khác.
Bài viết cho hai nhóm người đọc: người trẻ muốn biết những gì mình đang làm có nghĩa là gì trước pháp luật, và phụ huynh lo lắng khi con hay ra đường vào ban đêm. Bài không mô tả cách đua hay cách tổ chức, chỉ nêu ranh giới pháp lý để biết mà tránh.
Bốn vai trong một đêm đua xe và trách nhiệm tương ứng
Bảng diễn đạt lại nguyên lý theo Bộ luật Hình sự và quy định xử phạt hành chính. Các khung hình phạt và mức phạt cụ thể không ghi ở đây; bạn đối chiếu bản hợp nhất hiện hành khi cần.
| Vai | Hành vi điển hình | Trách nhiệm cơ bản | Khi nào nặng hơn |
|---|---|---|---|
| Người tổ chức | Rủ rê, hẹn giờ, chọn đường, đặt tiền thưởng, tập hợp nhóm | Có thể bị truy cứu về tội tổ chức đua xe trái phép ngay cả khi chưa có tai nạn | Có người chết, bị thương nặng, tổ chức nhiều lần, quy mô lớn |
| Người tham gia đua | Điều khiển xe chạy đua tốc độ trên đường giao thông | Xử phạt hành chính nặng, có thể bị tịch thu phương tiện, tước giấy phép theo văn bản hiện hành | Gây thiệt hại nghiêm trọng, hoặc đã bị xử phạt về hành vi này mà còn vi phạm, có thể bị xem xét về tội đua xe trái phép |
| Người cổ vũ | Tụ tập hai bên đường, hò hét, dàn xe chặn đường cho nhóm đua | Xử phạt hành chính | Cản trở giao thông, tấn công người khác, chống lại lực lượng chức năng |
| Người lạng lách, đánh võng, bốc đầu | Chạy xe nghiêng ngả, chạy bằng một bánh, dàn hàng ngang | Xử phạt hành chính nặng, xử lý giấy phép lái xe | Gây tai nạn, gây náo loạn đường phố có thể bị xem xét về tội gây rối trật tự công cộng |
Điều đáng nói là ranh giới giữa "chạy chơi" và "đua" mỏng hơn người trẻ tưởng. Một nhóm hẹn nhau trên mạng, chạy cùng nhau tốc độ cao, có người quay video, có phần thắng thua, đã có đủ dấu hiệu để lực lượng chức năng xem xét là đua xe trái phép.
Vì sao tổ chức đua xe bị xử lý nặng ngay cả khi chưa có tai nạn
Với nhiều tội phạm giao thông, hậu quả thực tế là điều kiện để truy cứu. Tổ chức đua xe trái phép thì khác: bản thân hành vi tổ chức đã đủ nguy hiểm để luật coi là tội phạm, vì nó kéo nhiều người cùng lúc vào một hoạt động có nguy cơ chết người, trên con đường mà người dân khác vẫn đang đi lại. Người tổ chức là người tạo ra cả sự kiện.
Thời gian gần đây, việc rủ rê đua xe thường diễn ra qua nhóm chat, mạng xã hội. Người lập nhóm, người đăng lịch hẹn, người kêu gọi góp tiền thưởng có thể bị cơ quan chức năng xem xét vai trò tổ chức, tuỳ chứng cứ cụ thể. Người trẻ hay nghĩ "chỉ đăng bài cho vui"; trước pháp luật, nội dung đăng tải đó có thể là chứng cứ.
Bộ luật Hình sự đặt các tội liên quan đến đua xe trái phép trong danh sách những tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi có thể phải chịu trách nhiệm hình sự ở mức rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Điều này cho thấy luật nhìn nhận hành vi đua xe nguy hiểm đến mức nào, và phụ huynh có con ở tuổi này cần đặc biệt lưu ý.
Người cổ vũ nghĩ mình vô can, nhưng không phải vậy
Đứng xem cũng có thể bị xử lý. Quy định xử phạt hành chính có hành vi riêng cho việc tụ tập cổ vũ, kích động hành vi điều khiển xe chạy quá tốc độ, lạng lách, đánh võng, đua xe trái phép. Đứng hai bên đường hò hét cho nhóm đua không phải là "chỉ xem".
Dàn xe chặn đường là nặng hơn. Khi nhóm cổ vũ dùng xe chặn ngang đường để tạo "đường đua", họ cản trở giao thông và đặt người đi đường vào nguy hiểm. Hành vi này có thể bị xem xét nặng hơn, tuỳ mức độ.
Chống lại khi lực lượng chức năng đến. Ném đá, dàn xe vây, lao xe vào tổ công tác khi bị giải tán là hành vi có thể cấu thành tội chống người thi hành công vụ hoặc tội khác nặng hơn. Một đêm đi xem có thể kết thúc bằng một vụ án.
Quay và đăng video cũng cần cẩn trọng. Video cổ vũ, quay cận cảnh nhóm đua rồi đăng lên mạng vừa là chứng cứ, vừa có thể bị coi là kích động người khác. Nếu chứng kiến, cách đúng là báo cho cơ quan công an.
Lạng lách, bốc đầu khi không đua: vẫn là vi phạm nặng
Nhiều người trẻ không đua với ai, chỉ chạy xe bốc đầu, lạng lách trên đường để quay video. Hành vi này được quy định là vi phạm riêng, bị xử phạt hành chính ở mức nặng, kèm xử lý giấy phép lái xe. Nếu không có giấy phép phù hợp, mức xử lý còn nặng thêm vì cộng thêm lỗi không có giấy phép.
Khi hành vi lạng lách gây tai nạn có hậu quả nghiêm trọng, người điều khiển có thể bị truy cứu về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Khi một nhóm đông người cùng chạy xe gây náo loạn, gây hoang mang cho người dân, cơ quan chức năng có thể xem xét về tội gây rối trật tự công cộng, tuỳ tính chất từng vụ.
Một điểm ít người để ý: xe bị độ chế, tháo bỏ các bộ phận để chạy nhanh hơn còn là vi phạm về điều kiện an toàn kỹ thuật của phương tiện. Chiếc xe bị độ là chứng cứ cho thấy người điều khiển chuẩn bị cho việc chạy nguy hiểm, không phải vô tình.
Vì sao người trẻ bị cuốn vào, và vì sao đó là cái bẫy
Phần lớn những người trẻ tham gia đua xe không phải là người coi thường pháp luật. Các em bị cuốn vào bởi những thứ rất đời thường của tuổi mới lớn: cảm giác mạnh, mong được nhóm bạn công nhận, muốn nổi tiếng trên mạng bằng những đoạn video tốc độ, và cả sự tò mò đi xem "cho biết". Ban đầu chỉ là đứng xem, vài lần sau là ngồi sau xe bạn, rồi đến lúc cầm lái.
Cái bẫy nằm ở chỗ mỗi bước đều có vẻ nhỏ. Người trẻ hay đánh giá thấp xác suất tai nạn và đánh giá cao khả năng xử lý của mình, nhất là khi có bạn bè cổ vũ. Trong khi đó, ở tốc độ cao trên đường có người dân đi lại, chỉ một chiếc xe rẽ ngang, một ổ gà, một con vật chạy qua là đủ để dẫn đến thương vong cho chính các em hoặc người vô can.
Khi hậu quả đã xảy ra, hồ sơ pháp lý không phân biệt em là người "chỉ đi theo bạn". Án tích, nếu có, ảnh hưởng tới việc học, việc làm và nhiều cơ hội về sau. Hiểu được điều này sớm là cách bảo vệ tốt nhất.
Phụ huynh nên làm gì khi nghi con tham gia
Phụ huynh thường phát hiện muộn. Những bước dưới đây giúp bạn can thiệp sớm mà không đẩy con ra xa:
- Để ý dấu hiệu: con hay ra ngoài sau nửa đêm, xe có dấu hiệu bị độ chế, mòn lốp bất thường, quen nhóm bạn mới chạy xe phân khối lớn, điện thoại có nhiều video chạy xe tốc độ cao.
- Nói chuyện riêng, bình tĩnh, hỏi con thích gì ở việc chạy xe tốc độ: cảm giác mạnh, được bạn bè công nhận, được nổi tiếng trên mạng.
- Cho con biết rõ ranh giới pháp lý: người tổ chức, người đua, người cổ vũ đều có thể bị xử lý; một đêm có thể dẫn đến án tích.
- Tìm kênh thay thế lành mạnh cho nhu cầu tốc độ và được công nhận: thể thao, câu lạc bộ có tổ chức, các khoá học lái xe an toàn khi con đủ tuổi.
- Giữ chìa khoá, giấy tờ xe; không đưa tiền cho con độ xe. Nếu con chưa đủ tuổi, không để con điều khiển xe máy.
- Khi con đã bị lực lượng chức năng mời làm việc, đi cùng con, đọc kỹ biên bản và tìm hỗ trợ pháp lý nếu vụ việc nghiêm trọng.
Can thiệp sớm, khi con mới chỉ đi xem, luôn dễ hơn nhiều so với lúc con đã là người cầm lái trong một nhóm đua.
Nếu bạn là người đi đường gặp nhóm đua
Ưu tiên an toàn của bản thân: tấp vào lề, dừng ở nơi an toàn, không cố vượt qua, không tranh cãi với nhóm đua. Nếu có thể, ghi nhớ địa điểm, thời gian, hướng di chuyển và báo cho cơ quan công an qua số khẩn cấp. Thông tin của người dân giúp lực lượng chức năng chặn từ xa, tránh truy đuổi gây nguy hiểm.
Không tự ý dùng xe chặn đầu, không ném vật cản xuống đường để "trừng trị" nhóm đua. Những hành vi đó có thể gây tai nạn và khiến chính bạn phải chịu trách nhiệm. Pháp luật trao việc xử lý cho lực lượng chức năng; vai trò của người dân là cung cấp thông tin và giữ an toàn.
Nếu nhóm đua thường xuyên tụ tập ở một tuyến đường gần nhà, cư dân có thể cùng phản ánh tới công an cấp xã, phường nơi mình ở để có biện pháp phòng ngừa lâu dài như tuần tra vào khung giờ thường xảy ra. Phản ánh có thời gian, địa điểm cụ thể giúp việc xử lý hiệu quả hơn nhiều so với những lời than chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Chạy xe theo nhóm tốc độ cao nhưng không cá cược gì có bị coi là đua xe không?
Đua xe trái phép không nhất thiết phải có tiền thưởng hay thắng thua bằng tiền. Việc nhiều xe hẹn nhau chạy đua tốc độ trên đường giao thông đã có thể bị xem xét. Ngay cả khi không bị coi là đua, chạy quá tốc độ theo nhóm, lạng lách, dàn hàng ngang đều là vi phạm hành chính.
Đứng xem đua xe có bị phạt không?
Có thể. Quy định xử phạt có hành vi tụ tập cổ vũ, kích động người khác chạy quá tốc độ, lạng lách, đua xe trái phép. Đứng hò hét, dàn xe hai bên đường cho nhóm đua là cổ vũ. Nếu chẳng may có mặt, cách tốt nhất là rời đi và báo cho cơ quan công an.
Con 15 tuổi đua xe có bị truy cứu hình sự không?
Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về một số tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do luật liệt kê, và các tội liên quan đến đua xe trái phép nằm trong danh sách đó. Việc một em cụ thể có bị truy cứu hay không phụ thuộc vào hậu quả và mức độ hành vi theo đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng.
Đăng bài rủ đi đua xe trên mạng có bị xử lý không?
Nội dung rủ rê, hẹn giờ, kêu gọi góp tiền thưởng có thể là chứng cứ về vai trò tổ chức nếu cuộc đua diễn ra. Ngay cả khi chưa diễn ra, đăng tải nội dung kích động hành vi nguy hiểm trên mạng có thể bị xem xét xử lý theo quy định về mạng xã hội. Người trẻ nên hiểu rằng mọi thứ đăng lên đều có thể được truy lại.
Xe bị tịch thu vì con đua xe thì cha mẹ có lấy lại được không?
Khi hình thức tịch thu phương tiện được áp dụng đúng quy định, chủ sở hữu thường không lấy lại được. Có những trường hợp riêng khi xe bị chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép mà chủ xe không có lỗi, được xem xét theo quy định. Cha mẹ nên hỏi rõ căn cứ trong quyết định và có quyền khiếu nại nếu cho rằng không đúng.